ارائه راهبردهای طراحی مجموعه های تجاری- فرهنگی با الهام از بازارهای سنتی ایران (نمونه موردی: اشتهارد)

در دنیای معاصر، طراحی فضاهای تجاری- فرهنگی به عنوان نیازی حیاتی در جوامع شهری شناخته می شود، چراکه این فضاها پتانسیل بالایی در تقویت تعاملات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایفا می کنند. بااین حال، بررسی های انجام شده نشان می دهد که بازارهای مدرن با وجود امکانات پیشرفته، اغلب بر جنبه های صرفا اقتصادی و سودآوری تمرکز کرده و از ابعاد هویتی و اجتماعی غافل مانده اند. این در حالی است که بازارهای سنتی ایران همواره به عنوان کانون های پویا برای تبادل فرهنگ و تجارت و ایجاد حس تعلق مطرح بوده اند. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی ویژگی های کالبدی و عملکردی بازارهای سنتی و تطبیق آن ها با نیازهای مدرن، به دنبال ارائه راهبردهایی برای طراحی یک مجموعه تجاری- فرهنگی در شهرستان اشتهارد است. اشتهارد به دلیل ویژگی های خاص جغرافیایی و فرهنگی و همچنین بافت مهاجرپذیر خود، با کمبود فضاهای عمومی باکیفیت برای تعاملات شهروندی و گذران اوقات فراغت روبروست. این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای و بررسی های میدانی انجام شده است. در روند پژوهش، ابتدا مبانی نظری مربوط به بازارهای سنتی و اصول معماری بومی استخراج شده و سپس پتانسیل های محیطی و نیازهای ساکنان اشتهارد مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته های این پژوهش منجر به ارائه راهبردهای طراحی در سه لایه اصلی شده است: بعد عملکردی (با تاکید بر انعطاف پذیری فضاها و تنوع کاربری)، بعد کالبدی (با تاکید بر سلسله مراتب فضایی، ایجاد گره های ارتباطی و حفظ مقیاس انسانی) و بعد پایداری (با تاکید بر طراحی اقلیمی، استفاده از مصالح بومی و بهره گیری از انرژی های تجدیدپذیر). نتایج نهایی نشان می دهد که با الهام از الگوی بازار سنتی، می توان مجموعه ای طراحی کرد که نه تنها پاسخگوی نیازهای معیشتی باشد، بلکه به عنوان یک مرکز ثقل فرهنگی، هویت اجتماعی شهر را تقویت کرده و پایداری محیطی و اقتصادی منطقه را بهبود بخشد.

کلیدواژه ها:

بازار سنتی ایران ، مجموعه تجاری- فرهنگی ، اشتهارد ، تعاملات اجتماعی ، معماری پایدار