حکمرانی الگوریتمی در شهر هوشمند؛ مطالعه موردی شهر شیراز

گسترش شهرهای هوشمند و به کارگیری فناوری های داده محور و هوش مصنوعی، الگوهای تصمیم گیری و حکمرانی شهری را با تحولات بنیادین مواجه ساخته است. در این میان، «حکمرانی الگوریتمی» به عنوان مفهومی نوظهور، به استفاده نظام مند از الگوریتم ها در فرآیندهای تصمیم سازی و تصمیم گیری عمومی اشاره دارد که پیامدهای مهمی برای شفافیت، پاسخ گویی، عدالت شهری و مشارکت شهروندان به همراه دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد و چالش های حکمرانی الگوریتمی در بستر شهر هوشمند، شهر شیراز را به عنوان مطالعه موردی انتخاب کرده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی–توسعه ای و از نظر روش توصیفی–تحلیلی بوده و با رویکردی ترکیبی (کیفی–کمی) انجام شده است. در بخش کیفی، از تحلیل اسنادی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران شهری، متخصصان و نخبگان دانشگاهی استفاده شد و در بخش کمی، داده ها از طریق پرسشنامه و تحلیل های آماری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان می دهد که حکمرانی الگوریتمی در مدیریت شهری شیراز در مرحله ای میانی قرار دارد؛ به گونه ای که اگرچه سامانه های هوشمند و تصمیم گیری داده محور در برخی حوزه های عملیاتی به کار گرفته شده اند، اما چارچوب های نهادی، حقوقی و مشارکتی متناسب با آن ها هنوز به طور کامل شکل نگرفته است. یافته ها همچنین حاکی از وجود چالش هایی در زمینه شفافیت الگوریتمی، پاسخ گویی نهادی، عدالت فضایی و مشارکت شهروندان است. در عین حال، نقش نظارت انسانی به عنوان عامل مکمل و تعدیل گر در کارآمدی تصمیم گیری الگوریتمی مورد تاکید قرار گرفت. در نهایت، پژوهش نتیجه می گیرد که تحقق حکمرانی الگوریتمی مطلوب در شهر شیراز مستلزم تدوین چارچوب های نهادی و حقوقی شفاف، تقویت نظارت انسانی و گسترش مشارکت شهروندان در فرآیندهای تصمیم گیری هوشمند است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی الگوریتمی ، شهر هوشمند ، مدیریت شهری ، تصمیم گیری داده محور ، شهر شیراز