تحلیل تطبیقی بهره گیری از هوش مصنوعی در رفع تعارض نصوص

جمع ترجیح نسخ جمع تعارض ادله از مباحث بنیادین اصول فقه است که همواره مورد توجه اصولیان مذاهب مختلف بوده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی روش های رفع تعارض در سه مکتب، حنفیه، جمهور و امامیه و امکان سنجی بهره گیری از هوش مصنوعی در این فرآیند انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی از تحلیل محتوای کیفی برای استخراج قواعد اصولی از منابع معتبر و رویکرد الگوریتمی برای صوری سازی این قواعد بود. یافته ها نشان داد که روش حنفیه مبتنی بر ترتیب نسخ ← ترجیح ← تساقط، روش جمهور مبتنی بر ترتیب تساقط و روش امامیه مبتنی بر ترتیب حکومت و ورود ← جمع عرفی ← تساقط و تخییر استوار است. این روش ها با موفقیت به الگوریتم های شرطی و فلوچارت های قابل اجرا به زبان Mermaid تبدیل شدند. شبیه سازی با مدل زبانی DeepSeek-R بر روی مثال تعارض میان آیه عده وفات (بقره (۲۳۴) و آیه عده حمل (طلاق) (۴ نشان داد که هوش مصنوعی توانایی طی دقیق مراحل الگوریتم و تشخیص صحیح جمع عرفی و نسخ را دارد. نتیجه نهایی آن که هر چند هوش مصنوعی نمی تواند به طور مستقل در رفع تعارض نصوص جایگزین مجتهد شود، اما می تواند به عنوان معاون اجتهاد و ابزار کمکی در شبیه سازی سناریوها، کشف تناقضات و مستندسازی مراحل استدلال نقش موثری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

تعارض ، ادله رفع تعارض ، الگوریتم ، هوش مصنوعی ، اصول فقه تطبیقی ، ترجیح