فراتر از برچسب بحران؛ گونه شناسی تحلیلی دگردیسی نهاد دولت در محیط های متلاطم، آشوبناک و بحرانی

ادبیات کلاسیک اداره امور عمومی در مواجهه با شرایط عدم قطعیت، از نوعی فقر معرفت شناختی رنج می برد که خود را در کاربست تسامحی و مترادف گونه سه مفهوم بنیادین «تلاطم»، «آشوب» و «بحران» نمایان می سازد. این تقلیل گرایی مفهومی، صرفا خطایی واژگانی نیست؛ بلکه به برچسب زنی نادرست و تجویز ابزارهای سیاستی نامتناسب می انجامد و ماشین دولت را در چرخه ای از تصلب و کنترل گری واکنشی گرفتار می کند. هدف پژوهش حاضر، عبور از این آشفتگی مفهومی و ترسیم گونه شناسی تحلیلی برای تمایزگذاری میان اقتضائات نهاد دولت در این سه محیط است. این مطالعه از منظر هدف بنیادی-کاربردی و از حیث ماهیت، کیفی با راهبرد پژوهش اسنادی است که داده های آن از طریق تحلیل محتوای کیفی جهت دار و تکنیک استخراج ماتریسی واکاوی شده اند. یافته ها نشان می دهد که چهار بعد کلیدی حکمرانی، یعنی ادراک معرفت شناختی، الگوهای توزیع قدرت، منطق تصمیم گیری و قابلیت های رفتاری، در هر محیط دستخوش دگردیسی بنیادین می شوند. تلاطم نیازمند طراحی مستحکم و انطباق مستمر، آشوب مستلزم تمرکززدایی و خودسازمان دهی، و بحران در گرو تمرکزگرایی موقت و رهبری قاطع است. مهم ترین دلالت پژوهش آن است که تعمیم نابجای منطق متمرکز مدیریت بحران به محیط های آشوبناک، ظرفیت های خودسازمان دهی را تخریب کرده و شکنندگی سیستمی را تشدید می کند. ماتریس تشخیصی ارائه شده، چارچوبی برای سیاست پژوهان و مدیران فراهم می آورد تا پیش از مداخله، نخست مختصات هستی شناختی محیط عمل خود را به درستی شناسایی کنند.

کلیدواژه ها:

اداره امور عمومی ، عدم قطعیت ، تلاطم ، آشوب ، گونه شناسی تحلیلی