بررسی کاربرد فناوری های صنعت ۴.۰ (اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و بلاکچین) در بهبود کارایی زنجیره تامین مواد غذایی: رویکردی مدیریتی

زنجیره تامین مواد غذایی با چالش هایی جدی مانند ضایعات بالای محصولات، نبود شفافیت کافی، مشکلات ردیابی و پدیده اثر شالقی روبه رو است که هم امنیت غذایی و هم کارایی اقتصادی را تحت تاثیر قرار می دهد (Yadav et al., ۲۰۲۲؛ Lezoche et al., ۲۰۲۰). در چنین شرایطی، فناوری های کلیدی صنعت ۴.۰ شامل اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و بلاکچین، ابزارهای قدرتمندی برای غلبه بر این مشکلات و ایجاد تحول دیجیتال به شمار می روند. هدف اصلی این پژوهش، بررسی کاربرد این فناوری ها در بهبود شاخص های کارایی زنجیره تامین مواد غذایی از منظر مدیریت است. با بررسی و تحلیل منابع معتبر داخلی و خارجی، کاربردهای هر یک از این فناوری ها در مراحل مختلف زنجیره تامین (از تولید تا توزیع) شناسایی و بر اساس شاخص های هزینه ای، زمانی، کیفی و اطلاعاتی دسته بندی شده است. یافته ها حاکی از آن است که اینترنت اشیا در پایش لحظه ای شرایط و کاهش ضایعات نقش برجسته ای دارد (کریمی و همکاران، ۱۴۰۱)، بلاکچین با افزایش شفافیت و اعتماد بین بازیگران، تقلب را به حداقل می رساند (Kamilaris et al., ۲۰۱۹؛ سجادیان و همکاران، ۱۴۰۲) و هوش مصنوعی در پیش بینی تقاضا و بهینه سازی فرآیندها عملکرد قابل توجهی نشان می دهد (بیات زاده و حیدری رستمی، ۱۴۰۴؛ Yadav et al., ۲۰۲۲). هرچند این فناوری ها مزایای زیادی دارند، اما چالش هایی همچون ضعف زیرساخت ها، مسائل امنیتی و هزینه های اولیه پیاده سازی به ویژه در کشورهای در حال توسعه مانند ایران، همچنان مانع محسوب می شوند. این پژوهش با ارائه چارچوب مفهومی و اولویت بندی فناوری ها، راهنمایی عملی برای مدیران فراهم می کند و شکاف های پژوهشی را برای مطالعات آینده روشن می سازد.

کلیدواژه ها:

صنعت ۴.۰ ، زنجیره تامین مواد غذایی ، اینترنت اشیا ، هوش مصنوعی ، بلاکچین ، تحول دیجیتال ، مدیریت زنجیره تامین