تحلیل و ارزیابی سازمان فضایی بیمارستان های اردبیل با استفاده از مدل SWOT و روش DORC (مطالعه موردی: بیمارستان های امام خمینی و امام رضا(ع))

سازمان فضایی بیمارستان ها به عنوان یکی از پیچیده ترین کاربری های شهری، نقش مهمی در ارتقای کارایی عملیاتی، کیفیت ارائه خدمات درمانی و بهبود تجربه بیماران، همراهان و کارکنان ایفا می کند. نحوه استقرار بخش ها، همجواری های عملکردی، خوانایی فضایی و الگوی سیرکولاسیون در این مراکز می تواند تاثیر مستقیمی بر عملکرد فرایندهای درمانی و امکان توسعه آتی آن ها داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و ارزیابی سازمان فضایی بیمارستان های شهری اردبیل، با مطالعه موردی بیمارستان های امام خمینی و امام رضا(ع)، انجام شده است. فرض اصلی پژوهش آن است که بخشی از چالش های عملکردی این مراکز ناشی از تداخل جریان های حرکتی، ضعف در خوانایی فضایی، نارسایی در همجواری های عملکردی و محدودیت های کالبدی در ساختار فضایی آن هاست. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی–تحلیلی است و داده ها از طریق مطالعات اسنادی، تحلیل نقشه های معماری، مشاهده میدانی و بررسی ساختار عملکردی فضاها گردآوری شده اند. در فرایند تحلیل، ابتدا با استفاده از مدل SWOT، نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای سازمان فضایی هر دو بیمارستان شناسایی شد. سپس با بهره گیری از مدل برنامه دهی معماریDORC، داده های استخراج شده در دو وضعیت موجود و آتی به اهداف، ضروریات عملکردی و مفاهیم برنامه دهی فضایی تبدیل شدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که بیمارستان امام خمینی با وجود برخورداری از ظرفیت بالای خدمات درمانی، با چالش هایی همچون هم پوشانی مسیر اورژانس با گردش عمومی، سردرگمی در بدو ورود، تراکم فضایی و اشباع فیزیکی سایت مواجه است که امکان توسعه آتی آن را محدود می سازد. در مقابل، بیمارستان امام رضا(ع)، با وجود استقرار در بافت شهری کم تراکم تر، با ضعف در سلسله مراتب فضایی، هدایت یابی نامناسب در بخش های تخصصی و نارسایی در برخی همجواری های عملکردی روبه روست. نتایج پژوهش نشان می دهد که تلفیق تحلیل راهبردی SWOT با مدل برنامه دهی معماری DORC می تواند چارچوبی موثر برای بازخوانی، ارزیابی و بازطراحی سازمان فضایی بیمارستان ها فراهم سازد. بر این اساس، طراحی استخوان بندی فضایی مستقل، تفکیک لایه های حرکتی بیمار، همراه، کارکنان و خدمات، تقویت همجواری های عملکردی و بهره گیری از ظرفیت های توسعه درون زا و ماژولار به عنوان راهبردهایی برای ارتقای کیفیت محیط های درمانی و افزایش کارایی سازمان فضایی بیمارستان های شهری اردبیل پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

سازمان فضایی ، بیمارستان ، برنامه دهی معماری ، تحلیل SWOT ، روش DORC