بازآفرینی شهری مبتنی بر اقتصاد شبانه؛ راهکاری نوین برای پایداری اقتصادی فضاهای شهری

در دهه های اخیر مفهوم اقتصاد شبانه به عنوان یکی از رویکردهای نوین توسعه شهری در بسیاری از شهرهای جهان مورد توجه قرار گرفته است. اقتصاد شبانه شامل مجموعه فعالیت های اقتصادی، اجتماعی فرهنگی و تفریحی است که در بازه زمانی پس از ساعات اداری تا نیمه شب و حتی بامداد انجام می شوند. این رویکرد علاوه بر افزایش بهره وری فضایی شهرها موجب رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال، افزایش امنیت شهری و ارتقای سرزندگی فضاهای عمومی می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش اقتصاد شبانه در فرآیند بازآفرینی شهری و دستیابی به پایداری اقتصادی فضاهای شهری انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه ای، اسناد شهری و تجارب موفق جهانی گردآوری شده است. نتایج نشان می دهد که توسعه اقتصاد شبانه می تواند به عنوان ابزاری موثر در احیای بافت های فرسوده، افزایش سرمایه گذاری شهری، ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و توسعه گردشگری شهری عمل نماید. همچنین بهره گیری از ظرفیت های اقتصاد شبانه در شهرهای ایران به ویژه کلانشهر تهران می تواند زمینه تحقق توسعه پایدار شهری و افزایش تاب آوری اقتصادی را فراهم سازد. امروزه شهرها با چالش های متعددی از جمله کاهش درآمدهای پایدار شهری، رکود اقتصادی در ساعات غیر اداری، فرسودگی بافت های تاریخی و کاهش سرزندگی فضاهای عمومی مواجه هستند. در چنین شرایطی اقتصاد شبانه به عنوان یکی از رویکردهای نوین مدیریت شهری مورد توجه برنامه ریزان و سیاست گذاران قرار گرفته است. اقتصاد شبانه با فعال سازی ظرفیت های اقتصادی، فرهنگی، گردشگری و اجتماعی شهر در ساعات شب، امکان بهره برداری حداکثری از زیرساخت های شهری را فراهم ساخته و زمینه ارتقای پایداری اقتصادی شهرها را مهیا می کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش اقتصاد شبانه در فرآیند بازآفرینی شهری و بررسی تاثیر آن بر پایداری اقتصادی فضاهای شهری انجام شده است. این تحقیق از نوع کاربردی بوده و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام گرفته است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد و تجارب موفق جهانی در حوزه اقتصاد شبانه گردآوری شده اند. همچنین ارتباط میان مولفه های اقتصاد شبانه شامل گردشگری شبانه، صنایع خلاق، فعالیت های فرهنگی، خدمات شهری و بازارهای شبانه با شاخص های بازآفرینی شهری مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که اقتصاد شبانه می تواند از طریق افزایش اشتغال، جذب سرمایه گذاری، تقویت اقتصاد محلی، افزایش حضورپذیری شهروندان، ارتقای امنیت شهری و احیای فضاهای کم کارکرد نقش موثری در فرآیند بازآفرینی شهری ایفا نماید. همچنین تجربه شهرهای موفق جهان نشان می دهد که توسعه اقتصاد شبانه به یکی از مهم ترین ابزارهای تحقق توسعه پایدار شهری تبدیل شده است. در پایان راهکارهایی برای توسعه اقتصاد شبانه در کلانشهرهای ایران به ویژه تهران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

اقتصاد ، شبانه ، بازآفرینی شهری ، پایداری اقتصادی ، توسعه شهری ، سرزندگی شهری ، گردشگری شهری ، فضاهای عمومی