بازنگری در فرایندهای ساختمان سازی با رویکرد ارتقای تاب آوری شهری

در دهه های اخیر شهرها با افزایش شدت، پیچیدگی و همزمانی مخاطرات طبیعی و انسان ساخت مواجه شده اند؛ پدیده ای که ناکارآمدی رویکردهای سنتی برنامه ریزی و ساختمان سازی را بیش از پیش آشکار ساخته است. تاب آوری شهری به عنوان چارچوبی نوین در اندیشه برنامه ریزی شهری بر توان سیستم های شهری در پیش بینی، جذب، سازگاری و بازیابی در برابر شوک ها و تنش ها تاکید دارد. در این میان، ساختمان ها به عنوان بنیادی ترین عنصر کالبدی شهر نقش محوری در تحقق یا تضعیف تاب آوری شهری ایفا می کنند. با این حال، فرایندهای متداول ساختمان سازی به ویژه در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران عمدتا متاثر از رویکردهای بخشی، کوتاه مدت و حداقلی بوده و کمتر در چارچوبی یکپارچه و تاب آور مورد بازاندیشی قرار گرفته اند. هدف این پژوهش بازنگری انتقادی و نظام مند فرایندهای ساختمان سازی با رویکرد ارتقای تاب آوری شهری است. پژوهش حاضر می کوشد با تکیه بر ادبیات نظری تاب آوری شهری، تحلیل فرایندی صنعت ساختمان و بررسی اسناد بالادستی الگویی مفهومی برای بازطراحی فرایندهای ساختمان سازی در راستای افزایش تاب آوری کالبدی شهرها ارائه دهد. روش تحقیق از نظر ماهیت کیفی و از نظر هدف کاربردی توسعه ای است. داده ها از طریق مرور نظام مند منابع علمی معتبر ISI و Scopus، اسناد بین المللی نظیر چارچوب سندای و چارچوب تاب آوری شهری UN-Habitat و مقررات ملی ساختمان ایران گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که گسست میان مراحل طراحی، اجرا و بهره برداری ساختمان ها، ضعف در نظام حکمرانی شهری و غلبه منطق اقتصادی، کوتاه مدت از مهم ترین موانع تحقق تاب آوری کالبدی در شهرها به شمار می روند. همچنین مقررات ساختمانی موجود عمدتا بر حداقل الزامات ایمنی تمرکز دارند و فاقد شاخص های صریح تاب آوری هستند. در پاسخ به این چالش ها پژوهش حاضر مدلی مفهومی برای بازنگری فرایندهای ساختمان سازی تاب آور ارائه می دهد که بر یکپارچگی نهادی، طراحی مبتنی بر عملکرد، ارتقای کیفیت اجرا و استقرار نظام پایش و نگهداری بلندمدت تاکید دارد. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان مبنایی نظری برای اصلاح سیاست های ساخت و ساز شهری، بازنگری مقررات ملی ساختمان و ارتقای ظرفیت نهادی مدیریت شهری در راستای تحقق تاب آوری شهری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، فرایند ساختمان سازی ، تاب آوری کالبدی ، حکمرانی شهری ، توسعه پایدار