بررسی تاثیر نهضت رفتارگرایی در شهرسازی معاصر ایران نمونه پژوهشی فاز شمالی سبزه میدان شهر زنجان

نهضت رفتارگرایی در شهرسازی با تاکید بر تحلیل رفتار واقعی کاربران و نقش محیط کالبدی در هدایت، تسهیل یا محدودسازی کنش های انسانی یکی از رویکردهای مهم انسان محور در طراحی فضاهای شهری معاصر به شمار می رود. این پژوهش با هدف ارزیابی میزان انطباق طراحی فاز شمالی سبزه میدان شهر زنجان با اصول نهضت رفتارگرایی انجام شده است. روش پژوهش از نوع کیفی - تحلیلی بوده و بر مشاهده مستقیم، نقشه نگاری رفتاری، ثبت فعالیت های مردمی و تحلیل تصاویر میدانی و رسانه ای استوار است. گردآوری داده ها طی چند بازه زمانی در ساعات ظهر تا عصر و با تمرکز بر الگوهای حرکت، توقف، تجمع و تعامل کاربران صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که طراحی فاز شمالی سبزه میدان در برخی از اصول رفتارگرایی به ویژه در خوانایی، فضایی هدایت حرکت، گشودگی بصری و ایجاد دیدهای موثر به بافت تاریخی و طبیعی اطراف عملکرد نسبتا موفقی داشته است. با این حال اصول رفتاری همچون توقف پذیری، شکل گیری تعاملات اجتماعی فعال و سرزندگی فضا به طور کامل محقق نشده اند. این مسئله عمدتا به عواملی نظیر شرایط اقلیمی سرد در زمان بهره برداری، فقدان کاربری های فعال، بسته بودن بخشی از فضاها و تازگی افتتاح فاز شمالی باز می گردد. نتایج نقشه نگاری رفتاری نشان می دهد که بخش عمده حضور کاربران ماهیتی گذری و کنجکاوانه داشته و رفتارهای مکث محور و تعاملی هنوز به سطح پایدار نرسیده اند. در جمع بندی می توان گفت که فاز شمالی سبزه میدان از منظر کالبدی و ادراکی تا حدی با اصول نهضت رفتارگرایی همخوانی دارد اما برای تحقق کامل اهداف رفتارگرایانه به مداخلات تکمیلی در حوزه فعال سازی کاربری ها، افزایش امکانات توقف، تقویت مقیاس انسانی و برنامه ریزی رفتاری نیازمند است. این پژوهش نشان می دهد که تحقق رفتارگرایی شهری نه صرفا در طراحی کالبدی، بلکه در تداوم بهره برداری، مدیریت فضا و انطباق آن با رفتارهای واقعی کاربران معنا می یابد.

کلیدواژه ها:

نهضت ، رفتارگرایی ، رفتارگرایی ، شهرسازی ، سبزه میدان ، زنجان