راهکارهای مبتنی بر طبیعت در طراحی منظر شهری مروری بر نقش آنها در ارتقای پایداری و تاب آوری اقلیمی شهرها

شهرها با چالش های فزاینده در تامین هم زمان پایداری و تاب آوری اقلیمی روبرو هستند. راهکارهای مبتنی بر طبیعت (NBS) با تکیه بر کارکردهای اکوسیستم رویکردی چند عملکردی برای پاسخ به این دوگانگی در طراحی منظر شهری به شمار می روند. پژوهش حاضر با هدف سنتز نظام مند راهکارهای NBS، سازوکارهای طراحی، شواهد اثربخشی و تحلیل هم افزایی ها و تعارضات میان پایداری و تاب آوری انجام شد. مطالعه به روش مرور نظام مند کمی-کیفی و بر اساس پروتکل PRISMA طراحی گردید. جست وجوی جامع در پایگاه های Scopus و Web of Science برای بازه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ انجام و پس از غربالگری چند مرحله ای ۲۶ مقاله وارد تحلیل نهایی شدند. یافته ها چهار گروه اصلی از NBS را آشکار ساختند: (۱) راهکارهای گیاه آرایی (بام و دیوار سبز)، (۲) مدیریت آب شهری (باغ های بارانی، تالاب های انسان ساخت)، (۳) پیوستگی سیمای سرزمین (کریدورهای سبز) و (۴) راهکارهای ترکیبی چند عملکردی (پارک های اسفنجی). ماهیت چندهدف این راهکارها هم افزایی های قابل توجهی میان اهداف پایداری و تاب آوری ایجاد می کند؛ با این حال تعارضاتی نیز شناسایی شد، به ویژه میان اهداف تاب آوری کوتاه مدت نظیر ایجاد سریع (سایبان) و پایداری بلندمدت (فشار بر منابع آب). مهم ترین شکاف های پژوهشی عبارتند از: کمبود پایش های میدانی بلندمدت، تمرکز محدود بر مقیاس کلان شهری و ابعاد اجتماعی-نهادی تاب آوری و توزیع نامتوازن جغرافیایی مطالعات. نتایج این مرور نظام مند نشان می دهد که NBS نه یک انتخاب تجملی بلکه ضرورتی استراتژیک برای تحقق منظر شهری پایدار و تاب آور است. بهره برداری کامل از این ظرفیت مستلزم گذار از ارزیابی های فنی تک بعدی به چارچوب های طراحی یکپارچه، حکمرانی تطبیقی و برنامه ریزی مشارکتی است تا ضمن مدیریت فعال تعارضات، توزیع عادلانه منافع نیز تضمین گردد.

کلیدواژه ها:

راهکارهای مبتنی بر طبیعت ، طراحی منظر شهری ، پایداری ، تاب آوری ، خدمات اکوسیستم ، سازگاری با تغییر اقلیم