تاثیر اقلیم در شکل گیری فضا، عملکرد و فرم در فضای مسکونی اقلیم معتدل و مرطوب مازندران (مطالعه موردی گونه های مساکن روستایی در سه زیر ناحیه جلگه ای، کوهپایه ای و کوهستانی)

اقلیم همواره به عنوان یکی از مهم ترین عوامل تاثیرگذار در شکل گیری، فضا، عملکرد و فرم بنا مطرح بوده و در معماری مسکونی ایران نقشی بنیادین در کیفیت زیست و سازماندهی کالبدی فضاها ایفا کرده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تاثیر اقلیم معتدل و مرطوب در شکل گیری فضای زیست با تاکید بر عوامل کالبدی و عملکردی در سه زیر ناحیه جلگه ای، کوهپایه ای و کوهستانی شمال کشور انجام شده است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است و داده ها بر پایه مطالعات میدانی، تطبیق گونه های مساکن روستایی و بررسی منابع کتابخانه ای گردآوری شده اند. نتایج نشان می دهد که ویژگی های اقلیمی نظیر رطوبت بالا، بارش فراوان، جریان باد و دمای معتدل نقش مستقیمی در سازمان فضایی و ساختار کالبدی بناها داشته اند. در ناحیه جلگه ای معماری با بازشوهای بزرگ، ایوان های عریض و پایه های بلند طراحی شده تا امکان تهویه طبیعی و مصونیت از رطوبت زمین فراهم شود. در ناحیه کوهپایه ای فرم ها فشرده تر و مصالح ترکیبی سنگ و چوب به کار رفته تا تعادلی میان حفظ گرما و تهویه طبیعی ایجاد گردد. در ناحیه کوهستانی نیز ضخامت زیاد جداره ها، بازشوهای محدود و سقف های بسیار شیب دار پاسخی کارآمد به سرمای شدید و بارش برف محسوب می شود. تحلیل تطبیقی نمونه ها نشان می دهد که معماری بومی بر پایه درک عمیق از طبیعت و اقلیم توانسته است الگویی پایدار و زیست پذیر از فضاهای مسکونی ایجاد کند که در عین کارایی کالبدی، واجد ابعاد فرهنگی، روانی و اجتماعی نیز هست. با این حال در معماری معاصر فاصله گرفتن از اصول اقلیمی و بی توجهی به زمینه های بومی منجر به شکل گیری فضاهای ناکارآمد و فاقد هویت شده است. در نتیجه بازنگری در مقررات ملی ساختمان، بهره گیری از دانش بومی، توجه به شاخص های زیست پذیری و طراحی زمینه گرا می تواند گامی موثر در جهت دستیابی به فضای زیست مطلوب و پایدار در معماری معاصر ایران باشد.

کلیدواژه ها:

اقلیم ، زیست پذیری ، زمینه گرایی ، عملکرد فضایی ، پایداری