واکاوی آرایه ی مراعات نظیر در معماری تخت جمشید

در فرهنگ ایرانی پیوند میان ادبیات و معماری از دیرباز حضوری پررنگ و تاثیرگذار داشته است. آثار تاریخی متعددی از جمله مجموعه ی باشکوه تخت جمشید تجلیگاه این هم افزایی میان فرم و معنا هستند. این مطالعات به بررسی شباهت ها و در هم تنیدن آرایه ی ادبی مراعات نظیر در ساختار و تزئینات معماری تخت جمشید می پردازد لیکن علی رغم مطالعات گسترده ای که در زمینه های مختلف هنر معماری و تاریخ تخت جمشید و همچنین ادبیات غنی ایران صورت گرفته است تاکنون مطالعه ای در زمینه ادغام این دو عنصر ارزشمند ایرانی انجام نشده و این موضوع همچنان در پرده ای از ابهام قرار دارد. مجموعه کاخ ها و بناهای تاریخی تخت جمشید مزین به آرایه ها، نقوش برجسته و تندیس هایی است که هر یک به معنایی ارجاع می دهند. همچنین، آرایه های ادبیات غنی ایران چون مراعات نظیر، واج آرایی و تناسب از دسته آرایه هایی هستند که در موسیقی عناصر سازنده شعر تاثیرگذار است و به برجسته سازی کلام و ایجاد شعر کمک می کند. هدف این مقاله، ادغام آرایه ی مراعات نظیر با معماری تخت جمشید یعنی دو عنصر غنی و ارزشمند ایرانی است تا بدانیم که عناصر و مولفه های ادبی چه مقدار در معماری ایرانی یافت می شود و چه مقدار می شود از آن بهره برد و استفاده کرد. عناصری مشابه بین آرایه ی مراعات نظیر و معماری تخت جمشید وجود دارد نظیر هماهنگی و نظم که در هر دو به وضوح دیده می شود. این تحقیق، علاوه بر کشف سیمای منظر باستانی، ایران به بررسی ارتباط میان آرایه ی مراعات نظیر و معماری ایران می پردازد و می تواند مسیری باشد برای آشنایی جهانیان با ادبیات غنی و معماری باشکوه ایران. همچنین این پیوند می تواند منبع الهام و ایده برای طراحان آینده قرار گیرد تا با به کارگیری دو عنصر ارزشمند حرکت نوینی در طراحی رقم بزنند. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی تلاش دارد ضمن کشف شباهت های فرمی و مفهومی چشم انداز جدیدی از خوانش میان رشته ای در هنر ایرانی ارائه دهد و آرایه ی مراعات نظیر در معماری تخت جمشید را مورد بررسی قرار دهد و نتیجه ی بدست آمده حاکی از آن است که مراعات نظیر در معماری تخت جمشید بخصوص در ستون ها، پله ها و نقوش آن مشهود است.

کلیدواژه ها:

معماری تخت جمشید ، آرایه ی مراعات نظیر ، وزن شعر ، موسیقی شعر