تاثیر اسلام بر معماری:ایران تحول در ساختار کارکرد و زیبایی شناسی

معماری ایران پیش از اسلام به ویژه در دوران ساسانی بستری غنی از تکنیک های سازه ای و سازماندهی فضایی فراهم کرده بود که زیربنای معماری اسلامی در سرزمین ایران شد پس از ورود اسلام به ایران تحولاتی در معماری ایرانی پدید آمد که این تغییرات نه گسستی کامل از گذشته بلکه همسو با آن و در عین پویایی بخش جدیدی از هویت ایرانی-اسلامی را آفرید. تحولات فضایی و کارکردی سازه و فناوری و همچنین تحولات زیبایی شناسی و تزئینات از جمله تحولات مثبتی بودند که پس از ورود اسلام به ایران ایجاد شد. تحولات فضایی و کارکردی که منجر به بازتعریف فضاها و سازماندهی اجتماعی شد و تیپولوژی های نوینی مانند مسجد چهار ایوانی با کارکردهای عبادی آموزشی و اجتماعی را پدید آورد و به مساجد جامع در مرکز شهر نیز نقشی کلیدی بخشید. از منظر سازه و فناوری با تداوم و تکامل سنت های پیش از اسلام گنبد دو پوسته، استفاده از طاق و گوشواره و هویت آجرکاری به اوج و مقرنس و کاشی کاری به کمال رسیدند همچنین در حوزه زیبایی شناسی و تزئینات نیز محدودیت های تصویری با ظهور خط هندسه و اسلیمی برطرف شد تا معانی دینی به وسیله نور، رنگ و آینه کاری به عنوان عناصر تجربه ساز فضا منتقل شوند. مع هذا نتیجه این فرآیندها معماری ایرانی اسلامی را به میراثی با ارتباط عمیق با زمینه های ساسانی از طریق ایوان ها و گنبدها تبدیل کرد و همزمان بازتاب صدای نیایش اسلامی را در تزئینات کاشی کاری و فضاهای حیاط مرکزی نمایان ساخت لذا این ترکیب هویتی منحصر به فرد برای معماری ایران در جهان اسلام پدید آورد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که معماری ایران پس از اسلام صرفا تقلیدی از الگوهای اسلامی اولیه نیست بلکه واکنشی خلاقانه به شرایط فرهنگی و دینی جدید است.

کلیدواژه ها:

معماری ، ایران ، معماری اسلامی ، مساجد چهار ایوانی ، تزئینات هندسی ، محرمیت ، طاق ، گنبد