نماد نقوش حیوانی در دوران قاجار با تمرکز بر قوم شاهسون (اردبیل)

از آنجا که نقوش صنایع دستی هر ملتی به عنوان کهن ترین و اصیل ترین نقوش نشان دهنده اعتقادات، باورها و افکار آن قوم و ملت می باشد و از آنجا که گلیم در ایران به عنوان یکی از قدیمی ترین و کهن ترین دست بافت ها، قدمتی بس طولانی دارد، نقوش آن می تواند بازگوکننده و بیان کننده بسیاری از باورها و اعتقادات مردم کهن باشد. در میان نقوش انواع بافته های گلیمی، نقوش حیوانی از جایگاه خاصی برخوردارند این نقوش گاه به سبب کاربردشان از جنبه کشاورزی و تغذیه به عنوان نمادی از خدایان سلطنت و یا عناصری از کائنات به شمار آمده اند. شاهسون ها یکی از مهم ترین طوایف ترک زبان هستند که در دوره قاجار در شمال آذربایجان ایران (اردبیل) زندگی می کردند. آنها به تولید دست بافته هایی همچون گلیم، ورنی و جاجیم و... شهرت دارند. نمادها و نقوش حیوانی به کار برده شده در دست بافته های ایل شاهسون متاثر از اعتقادات، باورها و محیط زندگی آنها است. اهمیت و ضرورت این پژوهش حفظ نقوش جانوری در صنایع دستی می باشد. روش تحقیق در این پژوهش از لحاظ هدف بنیادی است و با توجه به ماهیت، آن روش پژوهش توصیفی - تحلیلی است. اطلاعات متن از دو طریق اسنادی و میدانی گردآوری شده اند. حاصل این تحقیقات بیانگر نوع نقش های کاربردی در انواع حاشیه ها به صورت نقوش متصل و منفصل در گلیم بافت های ایل شاهسون اردبیل است که به صورت نقوش جانوری و در موارد مورد استفاده روزمره بافندگان و عناصر طبیعی نمود یافته است. هر یک از گروه نقش ها تقسیماتی دارد با معانی و مفاهیم نمادین مختلف که نشانگر باورها و اعتقادات بافندگان منطقه بوده و از دیرباز تا حال ادامه یافته است.

کلیدواژه ها:

نقوش حیوانی ، قاجار ، گلیم شاهسون