تاثیر نهاد سنتی واره بر ساختار کالبدی خانه های تاریخی نجف آباد

مسکن بومی در ایران همواره فراتر از یک سرپناه فیزیکی عمل کرده و به عنوان بستر فعالیت های تولیدی و تعاملات اجتماعی نقش آفرین بوده است. در این میان نهاد سنتی «واره» به عنوان نوعی تعاونی یاریگری زنانه نقشی تعیین کننده در ساماندهی معیشت و به تبع آن در شکل دهی انتظام فضایی خانه های روستایی ایفا کرده است. شهرستان نجف آباد با پیشینه ای غنی در کشاورزی، دامداری و صنایع دستی از جمله مناطقی است که خانه های تاریخی آن شواهدی روشن از پیوند میان جامعه شناسی و معماری را در خود جای داده اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین تاثیر این مفهوم جامعه شناختی بر ساختار کالبدی خانه های تاریخی نجف آباد انجام شده است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر راهبرد موردپژوهی است و در آن ۱۳ نمونه در سه دسته شامل بناهای موجود، مستندات کتابخانه ای و تاریخ شفاهی، تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که سازمان فضایی این خانه ها در پاسخ به نیازهای تولیدی ناشی از نظام خانواده گسترده و سنت «واره» شکل گرفته است. نمود کالبدی این فعالیت ها عمدتا در فضاهای باز و نیمه باز قابل مشاهده است. نتایج حاکی از آن است که «واره» در این خانه ها از یک توافق اجتماعی فراتر رفته و به سازمان دهنده فضایی تبدیل شده است؛ به گونه ای که مرز میان محیط کار و زندگی را درنوردیده و به فضای کالبدی معنایی اجتماعی مشارکتی و جمعی بخشیده است.

کلیدواژه ها:

واره ، خانه های تاریخی نجف آباد ، سازمان فضایی