بازخوانی هویت در معماری اسلامی با تاکید بر طراحی کتابخانه های عمومی به عنوان بستر ارتقاء فرهنگ جمعی (نمونه موردی کتابخانه دانشگاه اسلامی مالزی و کتابخانه قراویین (مراکش))

در عصر معاصر، طراحی فضاهای عمومی به ویژه کتابخانه ها با چالش هایی در بازتاب هویت اسلامی مواجه است. با فاصله گیری از مولفه های سنتی هویت فرهنگی اسلامی در طراحی معماری بسیاری از کتابخانه ها تضعیف شده و کارکردهای فرهنگی و اجتماعی آنها کاهش یافته است. این پژوهش با هدف بازخوانی و بازآفرینی هویت معماری اسلامی در طراحی کتابخانه های عمومی و با تاکید بر ارتقاء فرهنگ جمعی انجام شده است. سوال اصلی تحقیق آن است که مولفه های شاخص هویت معماری اسلامی چگونه می توانند در طراحی کتابخانه های عمومی معاصر بازنمایی شوند؟ ضرورت پژوهش از آنجا ناشی می شود که کتابخانه های عمومی نه تنها بستر دسترسی به اطلاعات هستند، بلکه نقش کلیدی در تقویت تعاملات اجتماعی، انتقال ارزش های فرهنگی و شکل گیری حس تعلق دارند. در این راستا پژوهش با روش تحلیل تطبیقی کیفی توصیفی و بر اساس بررسی دو نمونه ی شاخص کتابخانه قراویین مراکش نمونه (سنتی) و کتابخانه دانشگاه اسلامی مالزی نمونه (معاصر) انجام شده است. داده ها از منابع مکتوب، پلان ها، تصاویر و تحلیل محتوای فضایی گردآوری و تحلیل شده اند. نتایج تحقیق نشان می دهد عناصر معماری همچون هندسه مقدس، خوشنویسی، نور، مرکزیت فضا و نمادهای اسلامی نقش موثری در بازنمایی هویت اسلامی دارند و می توانند موجب ارتقاء فرهنگ جمعی و تعاملات اجتماعی در کتابخانه ها شوند. هر دو نمونه با بهره گیری از مولفه های سنتی توانسته اند هویتی معنادار ایجاد کنند، هر چند تفاوت جغرافیایی و فرهنگی بر نحوه بازتاب این عناصر تاثیرگذار بوده است. در نهایت پژوهش تاکید دارد که طراحی کتابخانه های عمومی با رویکرد هویت محور و فرهنگ گرا، می تواند پلی میان سنت و معاصریت ایجاد کرده و نقش کلیدی در بازآفرینی فضاهای فرهنگی اسلامی ایفا نماید.

کلیدواژه ها:

کتابخانه عمومی ، معماری اسلامی ، بازخوانی هویت ، فرهنگ جمعی