بررسی ابعاد حمل ونقل هوشمند بر کاهش چالش های ترافیکی کلانشهر مشهد رویکردی ترکیبی مبتنی بر داده های آنلاین

رشد شتابان جمعیت و گسترش کالبدی کلانشهر مشهد، به ویژه با حضور شهرهای اقماری (گلبهار، سرخس، طرقبه و..) و جریان های زیارتی-گردشگری، چالش های پیچیده ای در حوزه ترافیک شهری ایجاد کرده است. افزایش تعداد وسایل نقلیه شخصی، ناکارآمدی سیستم های سنتی مدیریت ترافیک و ضعف یکپارچگی حمل ونقل عمومی، منجر به تراکم ترافیکی، افزایش زمان سفر، آلودگی هوا و کاهش ایمنی جاده ای شده است. سیستم های حمل ونقل هوشمند ITS با بهره گیری از فناوری های نوین اطلاعات، هوش مصنوعی و تحلیل داده های بزرگ، پتانسیل بالایی برای مدیریت بهینه ترافیک دارند. این پژوهش با هدف شناسایی چالش های ترافیکی کلانشهر مشهد و ارزیابی ابعاد حمل ونقل هوشمند برای کاهش این چالش ها انجام شده است. رویکرد پژوهش کیفی-کمی ترکیبی بوده و بر تحلیل داده های آنلاین از منابع معتبر (شهرداری مشهد، پلیس راهور، سازمان های حمل ونقل، پلتفرم های نشان و بلد) در بازه زمانی ۱۴۰۰–۱۴۰۳ متمرکز است. داده های ترافیکی شامل حجم تردد، سرعت متوسط، زمان سفر، نقاط پرتصادف و شاخص آلودگی هوا با استفاده از ابزارهای آماری (Excel, R, Python) تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که محورهای کلیدی (امام رضا، وکیل آباد،... و محورهای ارتباطی با شهرهای اقماری) با تراکم ترافیکی بالا با کاهش سرعت متوسط به ۱۵–۲۵ km در ساعات اوج، افزایش ۴۰–۶۰٪ زمان سفر و شاخص آلودگی هوا در۱۰۰+ روز مواجه هستند. چالش های اصلی شامل ضعف زیرساخت های ITS، نبود یکپارچگی داده ای، کمبود سیستم های مدیریت ترافیک تطبیقی و فقدان برنامه ریزی منطقه ای است. راهکارهای پیشنهادی شامل توسعه سیستم های مدیریت ترافیک تطبیقی ATMS، پیاده سازی سیستم های اطلاع رسانی پویا VMS، یکپارچه سازی حمل ونقل عمومی، استفاده از Ai برای پیش بینی ترافیک و توسعه پلتفرم داده ای یکپارچه است. اولویت بندی بر اساس تحلیل هزینه-فایده و AHP نشان داد سیستم های مدیریت ترافیک تطبیقی و یکپارچه سازی داده ای بالاترین اولویت را دارند. نتایج این پژوهش و مدل مفهومی یکپارچگی ITS ارائه شده می تواند به عنوان مبنایی علمی برای سیاست گذاری های توسعه زیرساخت های حمل ونقل هوشمند و چارچوب عملیاتی برای پیاده سازی آن در مشهد و سایر کلانشهرهای کشور فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

سیستم های حمل و نقل هوشمند (ITS) ، ترافیک شهری منطقه ای ، کلانشهر مشهد ، شهرهای جدید و ماهواره ای ، هوش مصنوعی