نقش باغ ایرانی در احیای فضاهای شهری معاصر: خوانشی فلسفی از پیوستار طبیعت، معنا و کالبد در پارک پردیسان تهران و باغ سپهر مشهد

باغ ایرانی، تجلی عمیق رابطه انسان با طبیعت، معنا و معماری است؛ ساختاری که در طول تاریخ، هم به مثابه منظری عینی و هم به منزله فضایی ذهنی در بستر فرهنگی و عرفانی ایران شکل گرفته است. این پژوهش در پی آن است که ضمن بازخوانی جایگاه باغ ایرانی در فرهنگ کالبدی کشور، به بررسی نقش و ظرفیت آن در احیای فضاهای شهری معاصر بپردازد. رویکرد اصلی پژوهش، تحلیلی فلسفی و تطبیقی به تجربه فضایی و معناسازی در پارک پردیسان تهران و باغ سپهر مشهد است؛ دو نمونه معاصر با رویکردهای متفاوت در طراحی فضای باز. تحلیل ها بر پایه عناصر ساختاری، نمادین، ادراکی و اجتماعی صورت گرفته است تا نشان دهد چگونه بازگشت به الگوهای باغ ایرانی می تواند به بازآفرینی فضایی، معناگرایی شهری و ارتقای تجربه شهروندی کمک کند. باغ ایرانی، با اتکا به نظم هندسی، حضور عنصر آب، گیاهان بومی، و ساختار محوری – مرکزی، بستری برای خلق فضاهایی است که هم در حافظه تاریخی و هم در نیازهای معاصر، واجد معنا هستند. مقایسه تطبیقی میان دو فضای مورد بررسی نشان می دهد که باغ سپهر با الهام از الگوهای سنتی، توانسته ساختاری یکپارچه تر و معناسازتر نسبت به پارک پردیسان ایجاد نماید. در حالی که پردیسان بیشتر بر طبیعت گرایی و گستردگی عملکردی تاکید دارد، باغ سپهر تلاش می کند پیوند میان فرم، معنا و آیین را احیا کند. این مقاله همچنین با ارائه جداول تحلیلی، نمودار راداری عناصر کیفی، و نقشه های مفهومی، می کوشد نقشی کاربردی برای معماران، طراحان منظر و مدیران شهری در فرآیند احیای باغ ایرانی در فضاهای شهری معاصر تعریف کند. یافته ها حاکی از آن است که بازآفرینی باغ ایرانی نه صرفا احیای یک سبک بصری، بلکه بازگشت به حکمت فضایی و روح معنوی فضا در معماری ایرانی اسلامی است.

کلیدواژه ها:

باغ ایرانی ، فلسفه فضا ، بازآفرینی شهری ، معنا در طراحی ، تجربه زیسته ، نمادپردازی ، فضاهای بیناذهنی