بازتعریف ژنوم معماری در چارچوب قوام اجتماعی بر مبنای مدل سرمایه های چندگانه

در سال های اخیر، پایداری اجتماعی به عنوان یکی از ارکان سه گانه توسعه پایدار، جایگاهی تثبیت شده در ادبیات معماری و شهرسازی یافته است. با این حال، شواهد تجربی نشان می دهد که بسیاری از پروژه هایی که از منظر شاخص های رسمی پایداری اجتماعی موفق ارزیابی می شوند، در ایجاد انسجام اجتماعی پایدار، اعتماد متقابل و هویت جمعی ناکام مانده اند. این گسست میان «تامین شرایط» و «تولید پیوند»، ضرورت بازاندیشی مفهومی در نسبت میان معماری و اجتماع را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با هدف بازتعریف مفهوم «ژنوم معماری» در چارچوب قوام اجتماعی، می کوشد از طریق رویکردی کیفی، تحلیلی–مروری و مبتنی بر استدلال قیاسی، مدلی مفهومی برای «ژنوم قوام ساز معماری» ارائه دهد. در این راستا، ابتدا ادبیات مرتبط با قوام اجتماعی در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ مرور و مولفه های کلیدی آن شامل اعتماد، تعلق، هویت مشترک، مشارکت و پیوستگی فضایی استخراج شد(Fonseca et al., ۲۰۱۹; OECD, ۲۰۲۱; UN-Habitat, ۲۰۲۲). سپس این مولفه ها با مدل سرمایه های پنج گانه (اجتماعی، فرهنگی، انسانی، نمادین و فضایی) تطبیق داده شدند و در قالب پنج ژن قوام ساز بازتعریف گردیدند. در ادامه، با تحلیل تطبیقی نمونه هایی از ایران (میدان نقش جهان و بافت تاریخی یزد) و نمونه های بین المللی (Superkilen Park دانمارک و مسکن مشارکتی زوریخ)، کارآمدی مدل پیشنهادی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد که قوام اجتماعی زمانی در معماری تثبیت می شود که کدهای فضایی، معنایی و تعاملی در بستر زمان بازتولید شوند. در این چارچوب، ژنوم معماری نه صرفا مجموعه ای از ویژگی های کالبدی، بلکه نظامی رمزگذار از روابط اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

ژنوم معماری ، قوام اجتماعی ، پایداری اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، انسجام شهری ، تحلیل تطبیقی