مروری بر فرونشست زمین ناشی از افت آب زیرزمینی: روش های پایش، عوامل موثر و راهکارهای مدیریتی با تاکید بر پژوهش های اخیر

فرونشست زمین ناشی از افت سطح آب زیرزمینی یکی از مهم ترین مخاطرات ژئومورفولوژیکی، زیست محیطی و مدیریتی در بسیاری از مناطق جهان به شمار می رود. افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی به منظور تامین نیازهای کشاورزی، صنعتی و شهری موجب کاهش سطح آبخوان ها، افزایش تنش موثر در لایه های زمین و در نهایت فرونشست سطح زمین می شود. این پدیده علاوه بر کاهش ظرفیت ذخیره آبخوان ها، می تواند خسارات گسترده ای به زیرساخت های شهری، شبکه های حمل ونقل، تاسیسات انتقال آب و محیط زیست وارد کند. در این پژوهش مروری، مطالعات منتخب منتشرشده در سال های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ با هدف بررسی ارتباط میان افت سطح آب زیرزمینی و فرونشست زمین، ارزیابی روش های پایش و تحلیل راهکارهای مدیریتی مورد بررسی قرار گرفتند. مطالعات منتخب از روش هایی نظیر InSAR، GNSS، داده های هیدروژئولوژیکی، مدل سازی عددی و یادگیری ماشین استفاده کرده اند. نتایج نشان می دهد که میان افت سطح آب زیرزمینی و نرخ فرونشست رابطه مستقیم وجود دارد و در بسیاری از مناطق، برداشت بی رویه آب زیرزمینی مهم ترین عامل ایجاد فرونشست محسوب می شود. همچنین فناوری های سنجش از دور به ویژه InSAR امکان پایش دقیق و بلندمدت تغییرشکل سطح زمین را فراهم کرده اند. بررسی مطالعات نشان می دهد که مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی، کنترل برداشت، تغذیه مصنوعی آبخوان ها و توسعه سامانه های پایش مستمر می تواند نقش موثری در کاهش خطر فرونشست داشته باشد. در پایان، مهم ترین خلاهای پژوهشی و پیشنهادهایی برای تحقیقات آینده ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

فرونشست زمین ، آب زیرزمینی ، افت سطح آب ، InSAR ، مدیریت آبخوان ، پایش ماهواره ای