دلالت های نهج البلاغه و روان شناسی انسان گرا در طراحی الگوی برنامه درسی مبتنی بر تربیت عاطفی

زمینه و هدف: با وجود شناخته شدن تربیت عاطفی به عنوان مولفه ای اساسی در رشد همه جانبه، مدل های رایج غربی مانند «یادگیری اجتماعی-عاطفی»، بعد معنوی را که در بافت هایی مانند جوامع اسلامی ضروری است، نادیده می گیرند. این پژوهش با هدف تبیین مبانی تربیت عاطفی اسلامی از طریق تحلیل مضامین نهج البلاغه و مقایسه آن با روان شناسی انسان گرا و ارائه الگویی یکپارچه که ابعاد معنوی و روان شناختی را پیوند می زند، انجام شد.روش: مطالعه حاضر با روش کیفی و رویکرد تحلیل مضمون (براون و کلارک، ۲۰۰۶) انجام گرفت. داده ها از منابع اولیه اسلامی (قرآن، نهج البلاغه) و متون روان شناسی انسان گرا (راجرز، مازلو، فرانکل) گردآوری و کدگذاری شدند. اعتبار یافته ها از طریق توافق بین کدگذاران (کاپای کوهن ۰.۸۵) و اعتبارسنجی متخصصان تامین گردید.یافته ها: تحلیل داده ها چهار اصل بنیادین را به عنوان مبانی تربیت عاطفی اسلامی آشکار ساخت: ۱) پالایش درون (تزکیه)، ۲) تعادل عقل و عاطفه، ۳) محبت الهی (احسان) و ۴) مسئولیت پذیری اجتماعی. این اصول، اساس الگوی چهاربعدی «شناختی-عاطفی»، «اخلاقی-عاطفی»، «اجتماعی-عاطفی» و «الهی-عاطفی» را تشکیل می دهند. تحلیل تطبیقی، تفاوت غایت شناختی بنیادین را در تمرکز بر «قرب الهی» در الگوی اسلامی در مقابل «خودشکوفایی» در روان شناسی انسان گرا نشان داد.نتیجه گیری: الگوی پیشنهادی با تلفیق ابعاد متعالی و معاصر، شکاف نظری بین رویکردهای سکولار و معنوی در تربیت عاطفی را پر می کند. کاربست این الگو در برنامه های درسی رسمی می تواند به پرورش افرادی متعادل، هم دل و ریشه دار در معنویت بینجامد و چارچوبی پاسخگو به فرهنگ ارائه دهد که علاوه بر نیازهای روان شناختی، آرمان های معنوی را نیز پوشش می دهد.

کلیدواژه ها:

تربیت عاطفی اسلامی ، نهج البلاغه ، روان شناسی انسان گرا ، تدوین برنامه درسی ، تربیت معنوی