شناسایی و اعتبارسنجی شاخص ها و معیارهای ارزیابی کیفیت دسترسی همگانی به خدمات اطلاعاتی و فناوری اطلاعات و ارتباطات در کتابخانه های عمومی کشورهای منتخب خاورمیانه

هدف پژوهش حاضر شناسایی و اعتبارسنجی شاخص ها و معیارهای ارزیابی کیفیت دسترسی همگانی به خدمات اطلاعاتی و فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در کتابخانه های عمومی کشورهای منتخب خاورمیانه است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی –اکتشافی است. گردآوری داده ها با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و روش دلفی انجام شد. در مرحله نخست، شاخص های اولیه ارزیابی کیفیت دسترسی همگانی از متون و منابع چاپی و الکترونیکی مرتبط استخراج گردید. سپس این شاخص ها طی چند دور دلفی و با مشارکت ۱۶ نفر از خبرگان حوزه علم اطلاعات و کتابخانه های عمومی که به روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شده بودند، مورد بررسی و اعتبارسنجی قرار گرفت. تحلیل داده ها به شیوه کیفی انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد ارزیابی کیفیت دسترسی همگانی به خدمات اطلاعاتی و ICT در کتابخانه های عمومی کشورهای منتخب خاورمیانه در چهار بعد اصلی شامل توانمندسازی کاربران، دسترسی به منابع اطلاعاتی، کاهش شکاف دیجیتالی و عدالت اطلاعاتی قابل تبیین است. در بعد توانمندسازی کاربران، شاخص هایی نظیر آموزش سواد اطلاعاتی و دیجیتال، یادگیری مادام العمر و سواد هوش مصنوعی از اهمیت بالایی برخوردار بودند. در بعد دسترسی به منابع، دسترسی آزاد به منابع تخصصی، بهداشتی، کشاورزی و پژوهشی بیشترین اهمیت را داشت. همچنین توسعه زیرساخت های دیجیتال، دسترسی همگانی به اینترنت و توجه به نیازهای اطلاعاتی گروه های خاص اجتماعی به عنوان مولفه های کلیدی کاهش شکاف دیجیتالی و تحقق عدالت اطلاعاتی شناسایی شد. نتایج پژوهش می تواند مبنایی علمی برای برنامه ریزی، سیاست گذاری و ارتقای کیفیت خدمات اطلاعاتی و دیجیتال در کتابخانه های عمومی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

کتابخانه های عمومی ، کیفیت دسترسی همگانی ، خدمات اطلاعاتی ، فناوری اطلاعات و ارتباطات ، شکاف دیجیتالی ، عدالت اطلاعاتی