بهینه سازی تخلیه ایمن افراد دارای معلولیت و محدودیت حرکتی در اماکن مذهبی با استفاده از الگوریتم بهینه سازی ازدحام ذرات

زمینه و هدف: مدیریت تخلیه اضطراری در ساختمان ها، به ویژه اماکن مذهبی پرتردد، نقش مهمی در کاهش تلفات و آسیب های احتمالی هنگام وقوع بحران دارد. شبیه سازی رفتار افراد و حرکت جمعیت از عوامل موثر در طراحی ایمن این اماکن محسوب می شود. دراین میان، توجه به شرایط حرکتی و نیازهای افراد دارای معلولیت و جانبازان در طراحی مسیرها و برنامه ریزی تخلیه اضطراری اهمیت ویژه ای دارد. هدف پژوهش حاضر، ارائه چارچوبی مبتنی بر الگوریتم بهینه سازی ازدحام ذرات برای شبیه سازی و بهبود فرایند تخلیه زائران، به ویژه افراد دارای معلولیت و جانبازان، از حرم مطهر رضوی بود.  روش: در این پژوهش، از الگوریتم بهینه سازی ازدحام ذرات برای مدل سازی حرکت جمعی زائران و شبیه سازی سناریوهای مختلف تخلیه استفاده شد. در طراحی مدل، عواملی مانند شرایط و محدودیت های حرکتی افراد دارای معلولیت و جانبازان، نحوه چینش عناصر و تجهیزات محیطی، موانع موجود در مسیرهای خروج و نشانگرهای هدایت مسیر در نظر گرفته شد. سپس تاثیر تغییر در آرایش عناصر محیطی و افزودن چراغ های نشانگر جهت بر فرایند هدایت و تخلیه افراد بررسی شد. یافته ها: نتایج شبیه سازی نشان داد تغییر مناسب در چینش عناصر محیطی و استفاده از چراغ های نشانگر مسیر می تواند موجب تسهیل حرکت افراد به سوی خروجی ها و بهبود فرایند تخلیه شود. چارچوب پیشنهادی همچنین امکان بررسی سناریوهای مختلف تخلیه را با در نظر گرفتن ویژگی های محیط و تفاوت های حرکتی زائران فراهم کرد. نتایج حاکی از آن بود که الگوریتم بهینه سازی ازدحام ذرات از ظرفیت مناسبی برای مدل سازی رفتار جمعیت و شناسایی مسیرهای مطلوب تخلیه در اماکن مذهبی پرتردد برخوردار است. نتیجه گیری: استفاده از الگوریتم بهینه سازی ازدحام ذرات می تواند به عنوان رویکردی کاربردی در شبیه سازی تخلیه اضطراری و ارزیابی طراحی فضاهای مذهبی مورد استفاده قرار گیرد. توجه هم زمان به شرایط افراد دارای معلولیت و جانبازان، موانع محیطی و تجهیزات هدایت مسیر می تواند به تخلیه سریع تر و ایمن تر جمعیت و ارتقای برنامه ریزی مدیریت بحران کمک کند. چارچوب پیشنهادی قابلیت استفاده در طراحی، ارزیابی و بازسازی سایر اماکن شهری پرتردد را نیز دارد.

کلیدواژه ها:

Particle swarm optimization (PSO) ، Behavioral simulation ، Emergency evacuation ، Disaster management ، الگوریتم بهینه سازی ذرات ، طراحی فضاهای امن ، افراد دارای معلولیت ، شبیه سازی رفتاری ، تخلیه اضطراری ، مدیریت بحران ، اماکن متبرکه مذهبی