ارتقاء بهره وری آب سبز در باغ انگور دیم از طریق استحصال آب باران در شرایط بهره بردار

هدف این پژوهش، ارائه و ارزیابی یک الگوی فنی برای احداث باغ انگور دیم مبتنی بر استحصال آب باران (آب سبز) در مقایسه با شرایط متداول منطقه شامل احداث غیراصولی باغ، شخم سالانه و کشت گندم در اراضی شیب دار بود. این الگو با هدف کاهش دست کاری خاک، کنترل فرسایش، افزایش ذخیره سازی آب باران، کاهش تلفات تبخیر، کاهش تنش آبی گیاه و ارتقاء بهره وری آب سبز طراحی شد. پژوهش به صورت مزرعه ای از سال زراعی ۱۳۹۷–۱۳۹۸ به مدت چهار سال در منطقه بدرانلو (روستای محمدقلعه) شهرستان بجنورد، استان خراسان شمالی و با مشارکت بهره بردار محلی اجرا شد. در این مطالعه، دو رقم انگور دیم مورد تایید مرکز تحقیقات استان، شامل ترکمن ۴ و رشه، دارای گواهی سلامت و اصالت، با رقم بومی و رایج منطقه (کلاه داری) مقایسه شدند. هم چنین، داده های اقلیمی شامل بارش، دما و رطوبت نسبی از نزدیک ترین ایستگاه هواشناسی دریافت و تحلیل شد. میانگین بارش سالانه طی دوره ۱۴۰۱-۱۳۹۷ برابر ۱۸۸ میلی متر با پراکنش نسبتا مناسب بود .به منظور افزایش بهره وری آب سبز و کاهش تلفات غیرسودآور آن، یک بسته جامع استحصال آب باران شامل سازه های جمع آوری آب باران، استفاده از ارقام سالم و اصلاح شده، حفر کانال های عمود بر شیب، کاربرد مالچ های گیاهی و خاکی، تلقیح قارچ میکوریزا و هرس فرم اجرا و با شرایط موجود منطقه مقایسه شد. نتایج نشان داد درصد گیرایی نهال ها بیش از ۹۸ درصد بوده و رشد سالانه شاخه ها بین ۴۰ تا ۱۵۰ سانتی متر متغیر است. هم چنین، بین ارقام جدید و رقم شاهد کلاه داری از نظر حداکثر رشد، اختلاف معنی داری در سطح ۱ درصد مشاهده شد. اگرچه به دلیل محدودیت زمانی، دستیابی به عملکرد اقتصادی نهایی امکان پذیر نبود، اما رشد مطلوب، عدم بروز تنش تابستانه، اجرای هرس سبز و استقرار سیستم فراز (روسیمی) از دستاوردهای مهم طرح بود. بهره وری اقتصادی آب سبز (GWP) در گندم دیم و باغ های موجود رقم کلاه داری به ترتیب ۴/۲۲۱ و ۲/۳۳۶ هزار ریال بر مترمکعب برآورد شد که ظرفیت بالای منطقه برای ارتقاء بهره وری آب سبز از طریق استحصال آب باران و اصلاح باغات دیم را نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

Contour trenching perpendicular to slope ، Evaporation ، Rainfed grape ، Rainwater harvesting system ، انگور جدید دیم ، حفر کانال عمود بر شیب ، سامانه استحصال آب باران ، کاهش تبخیر