استحصال آب باران به روش فارو به عنوان ابزاری برای احیاء: تاثیر بر شوری، پویایی رطوبت خاک و تنوع پوشش گیاهی

شوری خاک و کمبود رطوبت از مهم ترین عوامل محدودکننده استقرار پوشش گیاهی و احیای بوم سازگان ها در مناطق خشک و نیمه خشک به شمار می روند. روش های استحصال آب باران به عنوان راهکارهایی عملی برای بهبود شرایط رطوبتی خاک و تسهیل فرآیندهای احیای بوم شناختی در اراضی تخریب شده مورد استفاده قرار گرفته اند. در میان این روش ها، سامانه شیار با ایجاد تغییر در ریزتوپوگرافی سطح خاک، تمرکز روان آب و افزایش نفوذپذیری، می تواند شرایط فیزیکی–شیمیایی خاک را بهبود بخشیده و ریززیستگاه های مناسبی برای استقرار گیاهان فراهم کند. این پژوهش با هدف ارزیابی اثر سامانه شیار بر شوری خاک، توزیع رطوبت و تنوع زیستی پوشش گیاهی در یک بوم سازگان بیابانی تخریب یافته در جنوب غربی ایران (بندر ماهشهر، استان خوزستان) انجام شد. شیارهای یک طرفه با فاصله ۱۰ متر، عمق ۵/۰ متر و طول متوسط ۶۰۰ متر اجرا شدند. نمونه برداری خاک در سه عمق ۰–۳۰، ۳۰–۶۰ و ۶۰–۹۰ سانتی متر و برداشت پوشش گیاهی در ۶۰ پلات (۳۰ پلات به ازای هر تیمار) صورت گرفت. نتایج نشان داد که هدایت الکتریکی خاک در تیمار شیار در هر سه عمق بررسی شده به طور معنی داری کاهش یافت؛ به گونه ای که EC در لایه های ۰–۳۰، ۳۰–۶۰ و ۶۰–۹۰ سانتی متر به ترتیب ۹۰/۷، ۹۳/۹ و ۹۰/۱ درصد نسبت به شاهد کاهش یافت. رطوبت خاک در لایه سطحی تفاوت معنی داری نشان نداد، اما در لایه های ۳۰–۶۰ و ۶۰–۹۰ سانتی متر به ترتیب ۴۰۶ و ۱۰۴ درصد افزایش معنی داری داشت. در حوزه پوشش گیاهی نیز تعداد گونه های شناسایی شده از ۱۲ گونه در شاهد به ۲۳ گونه در تیمار شیار رسید و میانگین غنای گونه ای در پلات ها حدود چهار برابر و فراوانی پوشش گیاهی نزدیک به ۱۷ برابر شاهد بود. شاخص های تنوع وزنی نظیر شانون و سیمپسون تفاوت معنی داری نشان ندادند که با الگوی شناخته شده ترمیم بوم سازگان در مراحل اولیه سازگار است. از این رو، استفاده از سامانه شیار می تواند به عنوان روشی کم هزینه و کارآمد در مدیریت پایدار سرزمین و احیای بوم شناختی بوم سازگان های خشک و نیمه خشک مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

Furrow system ، soil salinity ، electrical conductivity ، soil moisture ، biodiversity ، dryland restoration ، water harvesting. ، سامانه فارو ، استحصال آب باران ، شوری خاک ، هدایت الکتریکی ، پویایی رطوبت خاک ، تنوع زیستی ، احیای اراضی خشک.