شناسایی مولفه های تاب آوری خانواده در بستر جنگ بر اساس نظریه داده بنیاد

تاب آوری خانواده به عنوان یک ظرفیت کلیدی، امکان عبور موفق از بحران ها را فراهم می کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مولفه های تاب آوری خانواده های ایرانی در بستر جنگ انجام شد. روش پژوهش کیفی با رویکرد نظریه داده بنیاد و از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۲ والد (۸ مادر و ۴ پدر) به صورت هدفمند انجام شد. داده ها با تحلیل محتوا و روش کدگذاری باز و محوری بررسی شدند. تحلیل داده ها منجر به استخراج یک مقوله محوری تحت عنوان «تاب آوری خانواده: انعطاف برای حفظ تعادل» شد که شامل ۱۲ مولفه کلیدی بود: خودمراقبتی روان شناختی همسران، مدیریت و آمادگی در شرایط بحرانی، منابع و شایستگی های روان شناختی خانواده، محیط امن و آگاهی زمینه ای، معنویت و باورهای تاب آورانه، تاثیر رسانه ها، شبکه اجتماعی خانواده، روابط صمیمانه و حمایتی درون خانواده، توانمندسازی و انعطاف در مراقبت از فرزندان، مدیریت زندگی روزمره، رشد فردی-خانوادگی و ارتقای ظرفیت های ادراکی-نگرشی. خانواده های تاب آور با حفظ تعادل هیجانی و شناختی، تقویت روابط زوجین و فرزندان، بهره گیری از منابع روان شناختی و معنوی و آمادگی برای مواجهه با بحران، قادر به مقابله موثر با محرک های استرس زا هستند. نتایج نشان می دهد تاب آوری خانواده ایرانی در جنگ، فرایندی پویا از «انعطاف برای حفظ تعادل» میان منابع درونی و بیرونی است. برخلاف مدل های فردمحور، مولفه هایی چون خودمراقبتی زوجین و آگاهی زمینه ای نقش کلیدی دارند. پیشنهاد می شود مداخلات روان شناختی، به جای رویکردهای دیرهنگام، بر آموزش مدیریت زندگی روزمره و انعطاف در مراقبت از فرزندان متمرکز شود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، تاب آوری خانواده ، جنگ ، خانواده در بستر جنگ ، نظریه داده بنیاد