تحلیل نشانه شناختی الگوهای تکرارشونده پیکره حضرت علی (ع) در خاوران نامه در پرتو نشانه شناسی رولان بارت

شخصیت حضرت علی (ع) در تاریخ اسلام، به ویژه در مذهب شیعه، به عنوان نماد شجاعت، عدالت و معنویت، همواره در متون دینی و آثار هنری بازنمایی شده است. خاوران نامه ابن حسام خوسفی، به عنوان یکی از آثار مهم نگارگری ایرانی، تصویری پررمز و راز از این شخصیت مذهبی ارائه می دهد. در این پژوهش با هدف پاسخ به این سوال که الگوهای تکرار شونده پیکره حضرت علی (ع) در خاوران نامه چگونه از طریق سازوکارهای نشانه شناختی به تثبیت معناهای ضمنی و اسطوره ای می انجامند؟، به تحلیل این الگوها پرداخته است. از این رو چگونگی تاثیر الگوهای تکرار شونده در بازنمایی صفات بارز حضرت علی (ع) مورد مطالعه قرار گرفت. این پژوهش با استفاده از روش کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، داده ها را از طریق منابع کتابخانه ای شامل کتب و مقالات مرتبط با نگارگری ایرانی و تحلیل نسخه خطی خاوران نامه در موزه کاخ گلستان گردآوری کرده است. از این اثر ۷۴ نگاره از مجموع ۱۱۵ به صورت هدفمند و بر پایه الگوی تکرارپذیر پیکره حضرت علی (ع) و با تاکید بر پوشاک به عنوان بخشی از نمایش پیکره آن حضرت انتخاب شد نتایج حاصله نشان داد که تکرار الگوهای پیکره حضرت علی (ع) علاوه بر حفظ انسجام بصری آثار، به فرآیند اسطوره سازی و تثبیت معنای دینی و فرهنگی کمک کرده اند. این الگوها از طریق دلالت های ضمنی و فرهنگی، شخصیت حضرت علی (ع) را به نمادی فرهنگی-مذهبی تبدیل کرده و معانی دینی را در ذهن مخاطب به طور طبیعی تثبیت کرده اند.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی ، خاوران نامه ، الگوهای تکرار شونده ، پوشاک ، حضرت علی (ع)