بررسی اثرات اجتماعی – اقتصادی پروژه های منابع طبیعی در حوزه های روستایی شهرستان رشتخوار از دید ذینفعان

در پژوهش حاضر اثرات اقتصادی و اجتماعی اجرای پروژه های آبخیزداری در ۶ حوزه ی روستایی شهرستان رشتخوار بررسی شده است. شهرستان رشتخوار با مساحت۴۳۶۰ کیلومتر مربع در جنوب استان خراسان رضوی قرار گرفته است. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه ۲۹۸ خانوار برآورد شد. نمونه گیری در سال ۱۴۰۲ به روش تصادفی ساده انجام شد. اثرات اجتماعی- اقتصادی پروژه های منابع طبیعی با ۶۰ سوال در قالب یک پرسشنامه مورد ارزیابی قرار گرفت و با استفاده از نرم افزار SPSS۲۰ تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین امتیازات بهره-برداران منابع طبیعی رشتخوار به اثرات اجرای پروژه های آبخیزداری به ترتیب مربوط به کاهش خسارات مالی سالانه سیل در منطقه و کاهش هزینه تولید کشت آبی، با میانگین ۰۸/۴ و ۵۳/۱ و انحراف معیار ۲۵/۰ و ۶۵/۱ می باشد. عوامل تاثیرگذار بر ارزیابی اثرات اجتماعی- اقتصادی پروژه های منابع طبیعی، به ۶ مولفه رفاه، آموزشی و آگاهی، مشارکت و فرهنگ سازی، مهاجرت، درآمدزایی مستقیم و منافع غیرمستقیم دسته بندی شد. نتایج نشان داد که اثرات اجتماعی- اقتصادی پروژه های منابع طبیعی به ترتیب در مولفه های مشارکت و فرهنگ سازی با میانگین ۴۳ و مهاجرت با میانگین ۱۷، بیشتر و کمتر از سایر مولفه ها می باشد. همبستگی بین میزان تحصیلات با مولفه های تحقیق مثبت و در سطح ۱% معنی-دار است. بنابراین با افزایش میزان تحصیلات، سطح مولفه های تاثیرگذار بر پروژه های منابع طبیعی و آبخیزداری مانند رفاه، آموزش و آگاهی، مشارکت و فرهنگ سازی، مهاجرت از روستا، درآمدزایی مستقیم و منافع غیرمستقیم نیز افزایش می یابد. رابطه بین سطح رفاه و تاثیر مولفه آموزش و آگاهی در پروژه های منابع طبیعی با تعداد افراد خانواده نشان داد، خانواده های پرجمعیت نسبت به خانواده های کم جمعیت در سطح معنی داری ۱% ارزیابی مثبت تری داشته اند. همچنین این افراد، ارزیابی بهتری از اثرات پروژه های منابع طبیعی بر درآمدزایی مستقیم و غیر مستقیم نسبت به خانواده های کم جمعیت دارند. در خانواده های کم جمعیت میزان مشارکت و فرهنگ سازی نسبت به خانواده های پر جمعیت از مطلوبیت بالاتری برخوردار بوده و این افراد تمایل کمتری به مهاجرت نسبت به خانواده های پر جمعیت دارند. با توجه به نتایج تحقیق پیشنهاد می گردد از ظرفیت های جوامع محلی و ذی نفعان در مراحل مطالعه، مکان یابی، اجرا، و نگهداری طرح ها و پروژه ها استفاده گردد.

کلیدواژه ها:

پرسشنامه ، درآمدزایی مستقیم ، رفاه ، مشارکت ، مهاجرت