از آیین تا معنا: مروری بر ابعاد معنوی، اخلاقی و اجتماعی زیارت اربعین و پیامدهای آن

زمینه و هدف: زیارت اربعین به عنوان یکی از بزرگ ترین گردهمایی های مذهبی جهان، تنها یک آیین دینی نیست، بلکه پدیده ای چندلایه با ابعاد مختلف است. با وجود گسترش مطالعات پیرامون تجمعات مذهبی، تحلیل ابعاد معنوی، اخلاقی و اجتماعی زیارت اربعین و پیامدهای روانی اجتماعی آن همچنان نیازمند تبیین منسجم است. هدف از این مطالعه، شناسایی و تحلیل ابعاد زیارت اربعین و پیامدهای آن بود. روش: این پژوهش از نوع مروری روایتی است. جستجوی مقالات در پایگاه های PubMed، Scopus، Web of Science،GoogleScholar ،SID  و Magiran در بازه زمانی سال های ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۴ انجام شد. معیارهای ورود شامل مطالعات تمام متن، منتشرشده به زبان فارسی و انگلیسی بود. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد مستقیم انجام شد. یافته ها: تحلیل داده ها منجر به پدیدار شدن چهار طبقه اصلی شد: (۱) تلاقی آیین و معنا در زیارت اربعین، (۲) فراروی از خویشتن و تحقق ارزش های اخلاقی در بستر زیارت، (۳) همبستگی اجتماعی و بازسازی رابطه انسان با دیگران، و (۴) سلامت معنوی و پیامدهای روانی اجتماعی. یافته ها نشان می دهد که این ابعاد به صورت درهم تنیده عمل کرده و نوعی تجربه جامع معنوی اجتماعی را شکل می دهند. نتیجه گیری: زیارت اربعین را می توان نمونه ای منحصربه فرد از تعامل میان معنویت، اخلاق و سرمایه اجتماعی دانست که فراتر از یک آیین مذهبی، کارکردهای سلامت محور فردی و جمعی دارد. درک سازوکارهای معنوی و اجتماعی این پدیده می تواند در توسعه چارچوب های نظری سلامت معنوی و طراحی مداخلات مبتنی بر معنویت در جوامع دینی نقش موثری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

ArbaeenPilgrimage ، ArbaeenWalk ، Psychosocial Outcomes ، Social Solidarity ، Spiritual Health ، Spirituality ، پیاده روی اربعین ، پیامدهای روانی- اجتماعی ، زیارت اربعین ، سلامت معنوی ، معنویت