ارزیابی ویژگی های فیزیکی و بیومتری الیاف چوب بادام برگ سنجدی (Amygdalus elaeagnifolia) در رویشگاه های مختلف استان چهارمحال و بختیاری

سابقه و هدف: جنگل های زاگرس یکی از مهم ترین رویشگاه های جنگلی ایران به شمار می روند و گونه های مختلف بادام وحشی از عناصر شاخص این اکوسیستم محسوب می شوند. هدف از این پژوهش، بررسی تاثیر شرایط رویشگاهی بر ویژگی های فیزیکی چوب و خصوصیات زیست سنجی الیاف گونه بادام برگ سنجدی (Amygdalus elaeagnifolia) در دو رویشگاه چلیچه و کره بس در استان چهارمحال و بختیاری است. مواد و روش ها: نمونه های چوب از درختان سالم و هم سن در ارتفاع برابر سینه به روش انتخابی برداشت شدند و ویژگی های فیزیکی مانند دانسیته خشک، دانسیته پایه بحرانی، واکشیدگی، هم کشیدگی و مشخصات زیست سنجی الیاف (طول، قطر و ضخامت دیواره سلولی) اندازه گیری شد. به منظور بررسی تاثیر رویشگاه بر ویژگی های فیزیکی و زیست سنجی چوب بادام برگ سنجدی، ابتدا داده ها از نظر نرمال بودن با آزمون کولموگروف–اسمیرنوف و همگنی واریانس ها با آزمون لون ارزیابی شدند. در صورت تایید فرض نرمال بودن و همگنی واریانس ها، مقایسه میانگین ها با آزمون t مستقل انجام گرفت. در مواردی که پیش فرضهای لازم برای آزمون پارامتریک نقض شد، از آزمون ناپارامتری یومن ویتنی برای مقایسه میانگین ها استفاده گردید. برای تحلیل روابط بین متغیرها، از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد و ماتریس همبستگی به عنوان مبنای شناسایی محورهای غالب تغییرات ارائه گردید. این ماتریس امکان بررسی هم خطی بین صفات و تعیین مجموعه متغیرهای هم راستا را فراهم کرد. همچنین برای تحلیل روابط بین متغیرها از تحلیل مولفه های اصلی (PCA) برای کاهش ابعاد داده ها و شناسایی مولفه های اصلی استفاده شد. یافته ها: نتایج آزمون های آماری نشان داد قطر الیاف و دانسیته پایه چوب بادام برگ سنجدی تحت تاثیر شرایط رویشگاهی قرار دارند. تفاوت های مشاهده شده در شاخص هایی نظیر دانسیته و مولفه های ساختاری الیاف بین دو رویشگاه، نقش موثر عوامل محیطی مانند اقلیم را در تعیین خصوصیات چوب تایید می کند. همبستگی های بالا بیانگر وابستگی مستقیم جرم به حجم در تمام سطوح رطوبتی است و نشان می دهد که تغییرات جرمی نمونه ها عمدتا تابعی از تغییرات حجمی آن هاست، موضوعی که با رفتار فیزیکی چوب کاملا سازگار است. همبستگی بین دانسیته خشک با دانسیته تر و جرم تر حاکی از پایداری نسبی ساختار چوب در گذار از وضعیت خشک به تر است. دانسیته پایه بحرانی با قطر الیاف همبستگی مثبت و قوی را نشان داد. این نشان می دهد که الیاف ضخیم تر معمولا با دیواره سلولی ضخیم تر همراه هستند که منجر به افزایش دانسیته پایه (جرم خشک به حجم تر) می شود. هم کشیدگی با واکشیدگی همبستگی مثبت و بسیار قوی نشان داد. حاکی از آن است که این دو ویژگی مکانیکی رفتاری هم راستا دارند؛ یعنی چوبی که هنگام خشک شدن بیشتر همکشیدگی می کند، هنگام جذب رطوبت نیز واکشیدگی بیشتری نشان می دهد. در ویژگی های زیست سنجی نیز همبستگی مثبت و قوی بین متغیرهای قطر تاج و سطح مقطع تاج و بین قطر یقه و ارتفاع جست مشاهده می شود که بیانگر رشد هم زمان و متناسب اجزای مختلف درخت است. تحلیل مولفه های اصلی (PCA) نشان داد که دو مولفه نخست بخش عمده ای از واریانس کل داده ها را تبیین می کنند. مولفه اول عمدتا تحت تاثیر ویژگی جرم، حجم و دانسیته چوب قرار داشت، در حالی که مولفه دوم بیشتر با صفات مرتبط با واکشیدگی، هم کشیدگی و عوامل اقلیمی همراه بود. این نتایج نشان می دهد که جدایش نمونه ها و رویشگاه ها نه صرفا بر اساس یک ویژگی منفرد، بلکه بر پایه ترکیب هم زمان صفات فیبری و فیزیکی صورت می گیرد. نتیجه گیری: به طور کلی، نتایج این پژوهش نشان می دهد که شرایط رویشگاهی نقش تعیین کننده ای در تغییرپذیری خواص فیزیکی و زیست سنجی الیاف چوب بادام برگ سنجدی دارد. این یافته ها می تواند در شناخت توان اکولوژی گونه، برنامه ریزی مدیریتی، حفاظت و بهره برداری پایدار از رویشگاه های جنگلی زاگرس مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بادام برگ سنجدی ، جنگل های زاگرس ، زیست سنجی الیاف ، شرایط رویشگاهی ، ویژگی های فیزیکی چوب