بررسی تحولات فرهنگی عصرمفرغ در امتداد رشته کوه های البرز

پایان هزاره چهارم پیش ازمیلاد، آغاز عصرمفرغ و شهرنشینی و شروع عصرآهن در دو جبهه شمال و جنوب البرز از موضوعات مهم باستان شناسی است. پژوهش های باستان شناسی نشان می دهد که با پایان سیلک III بسیاری از استقرارهای دشت های مهمی چون قزوین فروپاشیده اند و این روند در اوایل هزاره سوم پیش ازمیلاد در دشت هایی مانند کاشان و تهران نیز رخ داده است؛ با این حال، در دشت قزوین از نیمه دوم هزاره سوم پیش ازمیلاد محوطه هایی دوباره ظهور کردند، درحالی که در دشت هایی مانند تهران، قمرود و کاشان این استقرارگاه ها دیرتر مسکون شدند. ازسوی دیگر، تاریخ استقرار در جبهه شمالی البرز طی هزاره چهارم و سوم پیش ازمیلاد با جبهه جنوبی تفاوت دارد؛ هرچند شواهد اندکی از نفوذ فرهنگ سیلک III در این بخش دیده می شود، اما در هزاره سوم پیش ازمیلاد استقرارگاه های مهمی شکل گرفت که بیانگر دو مسیر متفاوت تحول فرهنگی در شمال و جنوب البرز است. این پژوهش با تکیه بر داده های باستان شناختی حاصل از کاوش ها و بررسی های میدانی در نواحی شمالی و جنوبی البرز، به تحلیل تحولات فرهنگی عصرمفرغ (هزاره سوم پیش ازمیلاد) می پردازد. در این دوره، شبکه های برهم کنش فرهنگی، تبادل مواد خام، فناوری و الگوهای سفالگری، ارتباطات میان دشت گرگان، جنوب ترکمنستان، مازندران، شمال شرق ایران و فلات مرکزی را گسترش داد. شواهد محوطه هایی چون: تپه حصار، ترنگ تپه، قلعه بن، تپه کلار و قلی درویش نشان دهنده گونه گونی فرهنگی، هم پوشانی سنت های سفالگری و گاه نگاری متفاوت در این نواحی است. پژوهش تاکید می کند که درحالی که فلات مرکزی ایران در اواسط هزاره سوم پیش ازمیلاد با فروپاشی و فترت روبه رو بود، جبهه شمالی البرز، به ویژه شرق مازندران و دشت گرگان، وارد مرحله ای از شکوفایی فرهنگی، پیوندهای منطقه ای و شکل گیری الگوهای شهری شد. هم زمان، در جنوب البرز نیز نشانه هایی از مهاجرت، تجزیه ساختارهای پیشاشهری و سازگاری با فشارهای زیست محیطی مشاهده می شود. این مطالعه نشان می دهد که حوزه البرز مرکزی در تبیین فرآیندهای انتقال فرهنگی، تنوع منطقه ای و شکل گیری شبکه های بین فرهنگی عصرمفرغ جنوب غرب آسیا نقشی کلیدی داشته است.

کلیدواژه ها:

Bronze Age ، North and South Central Alborz ، Pottery/Ceramics ، Trade and Cultural Networks ، Cultural Continuity and Discontinuity. ، عصر مفرغ ، شمال و جنوب البرز مرکزی ، سفال ، شبکه های تجاری-فرهنگی ، پیوستگی و گسست های فرهنگی.