نگاهی بر استقرارهای کوچ نشینی ساسانیان در قصرشیرین، با رهیافت منظرباستان شناسی

منظرباستان شناسی با مطالعه داده های مادی و فرهنگی چگونگی شکل گیری و سامان یافتن اقتصاد، جامعه، مذهب و فرآیندهای فرهنگی انسان را بررسی می کند. به صورت کلی می توان گفت تحول فرهنگ ها، در رابطه ارگانیک با تکنولوژی و محیط زیست است. منطقه قصرشیرین بر سر شاهراه تجاری خراسان قرارگرفته است؛ دارای استقرارهای مبتنی بر رندگی کوچ نشینی و ثابت در دوران ساسانی و اوایل اسلام است. نحوه قرارگیری محوطه ها، پراکندگی آن ها در دشت قصرشیرین، به گونه ای است؛ که نشان می دهد این منطقه مجموعه ای از استقرارهای کوچ نشینی را در دل خود در کنار یک مجموعه حاکمیتی، در دوره ساسانی، جا داده است. این پژوهش تلاش می کند که بامطالعه منظرباستان شناسی منطقه قصرشیرین و بررسی محوطه های ساسانی با استفاده از تصاویر ماهواره ای و تکنیک GIS نسبت به توپوگرافی دشت، راه های ارتباطی، بررسی منابع تامین کننده آب، کاربری اراضی، پراکندگی و قرارگیری محوطه های باستانی به چگونگی شکل گیری استقرار در این منطقه در دوره ساسانی و کاربری و ارتباط محوطه ها با یک دیگر پی ببرد. قصرشیرین منطقه ای بسیار مستعد برای شکل گیری و توسعه جوامع انسانی با معیشت دام داری و کوچ نشینی است. در این منظرباستان شناسی دو الگوی زیستی مبتنی بر زندگی کوچ نشینی و دامداری و زندگی یکجانشین مبتنی بر کشاورزی وجود دارد. اطلاعات لازم برای این تحقیق براساس تحلیل بر مدل GIS و تصاویر ماهواره ای به دست آمده است. براساس مطالعات انجام شده بر روی اقلیم و عوامل جغرافیای منطقه مذکور، موقعیت جغرافیایی و پراکندگی محوطه های ساسانی در این منطقه چنین نتیجه گرفته شده است که در دوران ساسانی و اوایل اسلام منطقه قصرشیرین به جز آثار شاخص مجموعه ساسانی که مربوط به کشاورزی و یکجانشینی است و استقرارهای کوچ نشینی که محوریت پژوهش را تشکیل می دهد، در اطراف آثار شاخص این منطقه به عنوان یک اقامتگاه فصلی و موقت استفاده می شده است.

کلیدواژه ها:

Landscape Archaeology ، GIS ، Remote Sensing ، Pastoral Nomadism ، Sasanian Period ، Qasr e Shirin. ، مدل GIS ، تصاویر ماهواره ای ، منظرباستان شناسی ، قصرشیرین ، کوچ نشینی ، دوره ساسانی.