ارزیابی عمقی ویژگی های خاک با استفاده از رویکرد تلفیقی مبتنی بر اندازه اثر و تحلیل چندمتغیره (مطالعه موردی: خاک های استان خراسان رضوی)

توزیع عمقی ویژگی های فیزیکوشیمیایی خاک از عوامل تعیین کننده حاصلخیزی و تاب آوری سیستم های زراعی است، با این حال در بسیاری از مطالعات، ارزیابی این تغییرات به مقایسه های سطحی و معنی داری آماری محدود شده است. پژوهش حاضر با رویکردی نوآورانه و فراتر از آزمون های کلاسیک، حساسیت عمقی متغیرهای حاصلخیزی خاک را در اراضی کشاورزی استان خراسان رضوی (۳۲۸ نقطه) بررسی می کند. بدین منظور، نیم رخ خاک در دو عمق ۳۰-۰ و ۶۰-۳۰ سانتی متر با تلفیق تحلیل چندمتغیره و شاخص اندازه اثر رتبه ای دووجهی با بازه های اطمینان ۹۵ درصد ارزیابی شد. مجموعه ای از ویژگی ها شامل عناصر پرمصرف و کم مصرف، پ هاش خاک، هدایت الکتریکی، کربن آلی و بافت خاک اندازه گیری و اثر عمق بر ساختار کلی داده ها با استفاده از آزمون پرمانوا بررسی شد. نتایج نشان داد که عمق خاک اثر معنی­داری بر ترکیب ویژگی های خاک دارد و برخی متغیرها، به ویژه کربن آلی، فسفر و پتاسیم قابل جذب و منگنز، دارای اندازه اثر بزرگ و حساسیت عمقی بالا هستند؛ در مقابل، متغیرهایی مانند سدیم تغییرات عمقی ناچیزی نشان دادند. طبقه بندی متغیرها بر اساس شدت اثر و پایداری عمقی، آشکار ساخت که تجمع عناصر پرمصرف عمدتا به لایه سطحی محدود شده و لایه های زیرین از نظر کیفیت حاصلخیزی در وضعیت ضعیف تری قرار دارند. این یافته ها ضمن برجسته کردن محدودیت اتکای صرف به نمونه برداری سطحی، ضرورت گذار از مدیریت یکنواخت به سمت مدیریت عمق محور و هدفمند را نشان می دهد. به طور کلی، چارچوب تحلیلی ارائه شده در این مطالعه، با تاکید بر شدت واقعی و اهمیت عملی تغییرات عمقی، مبنایی کاربردی برای طراحی برنامه های تغذیه ای مبتنی بر نیم رخ خاک، افزایش کارایی مصرف نهاده ها و ارتقای پایداری تولید در سیستم های زراعی را فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

اندازه اثر ، پرمانوا ، عمق خاک ، مدیریت حاصلخیزی خاک