تحلیل پهنه بندی مکانی سطوح ایمنی و ناایمنی کالبدی در بافت تاریخی کاشان با رویکرد پدافند غیرعامل

شهر کاشان با داشتن یکی از گسترده ترین بافت های تاریخی کشور، در معرض ناایمنی کالبدی جدی قرار دارد که ضرورت ارزیابی نظام مند سطوح ایمنی را دوچندان می نماید. این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی و هدف کاربردی، به پهنه بندی مکانی سطوح ایمنی و ناایمنی کالبدی در بافت تاریخی کاشان با رویکرد پدافند غیرعامل پرداخته است. داده ها از طریق مشاهدات میدانی و نظرسنجی از ۱۵ کارشناس خبره گردآوری شد. ارزیابی بر مبنای ۱۵ زیرمعیار کالبدی در قالب سه معیار اصلی (دسترسی فیزیکی، الگوی مجاورت کاربری زمین، و مشخصات فیزیکی ابنیه) با بهره گیری از فرایند تحلیل شبکه ای(ANP ( برای وزن دهی و سامانه اطلاعات جغرافیاییGIS) (برای تحلیل فضایی انجام گرفت. نتایج نشان داد که ۴۱% از مساحت بافت در سطح ایمنی کم و بسیار کم، ۲۱/۹۷% در سطح ایمنی متوسط، ۲۴/۷۲% در سطح ایمنی زیاد و تنها ۱۲/۳۴% در سطح ایمنی بسیار زیاد قرار دارند. توزیع فضایی ایمنی بیانگر آن است که محلات طاهر و منصور (۵۸/۵% ایمنی کم تا بسیار کم)، محلات سلطان میراحمد و درب اصفهان (۵۱%) و محله محتشم (۵۱/۸%) به دلیل قدمت بالای ابنیه (بیش از ۶۰ سال)، کیفیت پایین سازه ای، مصالح سنتی (خشت و گل)، ریزدانگی قطعات، و ... بیشترین آسیب پذیری را دارند. در مقابل، محلات بازار (۵۶/۵% ایمنی زیاد تا بسیار زیاد) و محله پشت مشهد بالا (۵۰/۹%) به دلیل نوسازی نسبی، مصالح مقاوم تر (آجر و آهن)، و ... از ایمنی بیشتری برخوردارند. مدل ANP-GIS ارائه شده با بومی سازی معیارها، قابلیت تعمیم به سایر بافت های تاریخی کشور را دارد و چارچوبی کاربردی برای تصمیم گیری مبتنی بر شواهد در راستای حفظ میراث فرهنگی و افزایش ایمنی شهری ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

پهنه بندی مکانی ، ایمنی کالبدی ، پدافند غیرعامل ، بافت تاریخی کاشان ، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، فرآیند تحلیل شبکه ای (ANP) ، تاب آوری شهری