بررسی وتحلیل مغالطات اهل ضلالت در قرآن کریم، در پرتو تفاسیر فریقین

خطاهای شناختی و مغالطات منطقی از عوامل اصلی لغزش در باور و کنش اخلاقی به شمار می آیند. بررسی این خطاها در پرتو آیات قرآن کریم می تواند مسیر تصمیم گیری عقلانی و اصلاح رفتاری را شفاف تر کند. مفسران فریقین (شیعه و اهل سنت) در طول تاریخ، با رویکردهای متفاوت، به تحلیل واکنش ها و استدلال های کافران، مشرکان و منافقان در برابر وحی پرداخته اند. این پژوهش با رویکرد تفسیری–تطبیقی و بهره گیری از منابع تفسیری معتبر فریقین، در کنار مفاهیم روان شناسی شناختی و منطق غیرصوری، به شناسایی و دسته بندی این خطاها می پردازد. روش تحقیق تحلیلی–استنباطی است و با تحلیل محتوای کیفی آیات و مقایسه دیدگاه های مفسران دو مکتب همراه است. نتایج نشان می دهد از حیث روش شناسی مفسرین  اهل تسنن بیشتر  شگردهای مغالطی را ،مستند به بیان جزئیات  از شواهد تاریخی صورت بندی کرده اند؛و مفسیرین شیعه بویژه علامه طباطبائی،به دنبال برجسته سازی ترفندهای اهل ضلالت  از طریق است؛غوغاسالاری برای اخلال در فهم، بیشترین بسآمد را در تفاسیر اهل تسنن داشته و و مغالطاتی چون تحویلی نگری، قیاس با فعل نفس، اصالت بخشی به سنت و ثروت، توهین، تحریف، نقل قول ناقص، هم بستگی های غیرواقعی، تفسیر ناصواب و توسل به هیجانات از مهم ترین شگردهای مخالفان وحی بوده که در تفاسیر فریقین مورد توجه قرار گرفته . تحلیل تطبیقی دیدگاه های فریقین نه تنها تصویر کامل تری از ساختار این مغالطات به دست می دهد، بلکه ظرفیت گفتمانی قرآن برای نقد انحرافات فکری را در سنت های تفسیری برجسته می کند و بستر پژوهش های میان رشته ای آینده در پیوند قرآن پژوهی، علوم شناختی و تفکر انتقادی را فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، خطای ادراکی ، مغالطه ، تفاسیر فریقین ، روان شناسی شناختی ، سنت های تفسیری