مرور کتاب سنجی بر فناوری هوش مصنوعی در برنامه ریزی شهر هوشمند: درس هایی از گذشته، مسیرهای تحقیقاتی برای آینده در ایران

شهرهای هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی به عنوان یک حوزه میان رشته ای، نقش کلیدی در تحول برنامه ریزی شهری، بهبود کیفیت زندگی و توسعه پایدار ایفا می کنند. با گسترش سریع تحقیقات در این زمینه، استفاده از تحلیل کتاب سنجی به منظور شناسایی روندهای علمی، ساختار دانشی و نقشه های همکاری بین المللی ضروری به نظر می رسد. این مطالعه با بهره گیری از پایگاه داده وب آو ساینس و ابزارهای تحلیل های بیبلیومتریک (نرم افزار VOSviewer)، روند انتشار مقالات، کشورها و منابع پیشرو، حوزه های موضوعی کلیدی و چالش ها و فرصت های پژوهشی مرتبط با هوش مصنوعی در شهرهای هوشمند را بررسی می کند.  علاوه بر این، مرور کتابشناسی برای پژوهش های داخلی نمایه شده در پایگاه های نورمگز، SID، علم نت و ایرانداک نیز انجام شد و مقاله فارسی مرتبط را تحلیل و خوشه بندی  شدند. یافته های حاصل از تحلیل ۲۷۱ پژوهش نشان می دهد که این حوزه در سال های اخیر رشد درخور توجهی داشته و چین به عنوان یک قطب علمی در این حیطه موضوعی ظهور کرده است. همچنین، تحلیل خوشه های موضوعی، ابعاد مختلفی از جمله مدل سازی شهری، حمل ونقل هوشمند، زیرساخت های فناورانه، امنیت سایبری و حکمرانی را نمایان می سازد. تحلیل تطبیقی پژوهش های داخل و خارج از کشور نشان می دهد که مطالعات داخلی در حوزه هوش مصنوعی و شهر هوشمند، برخلاف روند جهانی، عمدتا در مرحله مفهومی و زیرساختی باقی مانده اند. این امر منجر به ایجاد نقاط کور پژوهشی در حوزه های کلیدی نظیر کاربردهای عملی و داده محور (مانند مدل سازی مسائل شهری) و همچنین توسعه چارچوب های ضروری حکمرانی، حقوقی و اخلاقی شده است؛ بنابراین، جهت گیری آتی پژوهش ها در ایران باید بر پرکردن این شکاف ها از طریق بومی سازی الگوها و آینده پژوهی راهبردی متمرکز شود تا زمینه برای پیاده سازی موفق و متناسب با زمینه داخلی فراهم شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، شهر هوشمند ، ایران ، تحلیل کتاب شناختی