مفهوم ذاتی بودن حقوق بشر و تطبیقات آن بر نظام مجازات های اسلامی

این پژوهش به بررسی تطبیقی مبانی هستی شناختی حقوق بشر ذاتی با مبانی فقهی نظام مجازات اسلامی می پردازد. مفهوم «ذاتی بودن حقوق بشر» که ریشه در کرامت ذاتی انسان و مفاهیمی چون حقوق طبیعی دارد، در برابر مبانی مبتنی بر «اراده الهی» در تشریع مجازات های اسلامی قرار می گیرد. هدف اصلی مقاله، تحلیل نقاط تلاقی و افتراق این دو مبنای بنیادین در تبیین جایگاه انسان و مشروعیت مجازات است. روش پژوهش توصیفی _تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه ای و تحلیل متون فلسفی حقوق بشر و منابع فقهی اسلامی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه منظر مبنایی در این دو نظام متفاوت است (فلسفی/اومانیستی در برابر الهیاتی/فقهی)، مفاهیمی چون «کرامت انسان» در هر دو دستگاه فکری به عنوان نقطه اشتراک قابل توجهی عمل می کنند؛ به گونه ای که استنباط های فقهی متاخر، از جمله توجه به کرامت انسانی در برخی رویکردهای اصولی و فقهی، می تواند زمینه هایی برای گفت وگو و هم افزایی با آموزه های حقوق بشری فراهم آورد. در نهایت، مقاله با بررسی ویژگی های متناظر انسانی در هر دو نظام، تاثیر مفهوم ذاتی حقوق بشر بر اصول بنیادین نظام مجازات ها، به ویژه در ابعاد عدالت، تناسب و کارکرد اصلاحی مجازات را تبیین کرده و نشان می دهد که این هم پوشانی مفهومی می تواند به تقویت بنیان نظری و افزایش کارآمدی نظام مجازات اسلامی در مواجهه با گفتمان حقوق بشر در سطح بین المللی کمک کند.

کلیدواژه ها:

منشور حقوق بشر ، کرامت بشر ، آزادی و برابری ، عدالت ، قرارداد اجتماعی