اوزان شعری در دیوان شهریار

در نظر ادیبان کلاسیک، وزن وجه ممیزه شعر از نثر بود. شهریار در مصاحبه های خویش نشان داده که چنین نظرگاهی درباره شعر را پذیرفته و کلام بدون وزن را شعر به شمار نمی آورد. ما در این مقاله برآنیم تا به سه پرسش اصلی درباره وزن شعر شهریار پاسخ دهیم. نخست اینکه بسامد استفاده از اوزان در کلیت دیوان و سپس در تک تک ژانرها چگونه است؟ پاسخ به این پرسش گستردگی دایره اوزان را در دیوان او نشان می دهد. سوای شعرهای آزاد شهریار، که از دایره بررسی ما بیرون است، او از سی و هشت وزن عروضی استفاده کرده است. بیشترین این اوزان در غزلیات و کمترین آن ها در مثنوی هاست. پرسش دوم این است که تنوع اوزان در هرکدام از ژانرها چگونه است؟ شهریار در هرکدام از ژانرها بنا بر اقتضائات ژانریک، از برخی اوزان بیشتر و از برخی دیگر کمتر استفاده کرده است. ما وضعیت کاربست اوزان را در هر ژانر جداگانه بررسی می کنیم. پرسش سوم اینکه آیا ارتباطی ذاتی میان وزن با مضمون و ژانر وجود دارد؟ یعنی آیا می توان گفت هر ژانری و هر وزنی برای بیان مضمون خاص و معینی مناسب است؟ بررسی ما نشان می دهد که چنین ارتباطی وجود ندارد و این شاعران هستند که با انکشاف و اکتشاف قابلیت های بالقوه اوزان، آن ها را در زمینه های معنایی–عاطفی متعدد و متنوع به کار می برند. کار شاعران کشف همین قابلیت های اوزان و بالفعل کردن آن هاست. شهریار با عنایت به تجارب متعدد و متنوع شعری نشان داده که کاشف این قابلیت هاست. مقاله سعی می کند این توانایی شهریار را نشان دهد.

کلیدواژه ها:

شعر فارسی ، ادبیات معاصر ، شهریار ، وزن شعر ، ژانرهای شعری