بازخوانی انتقادی تفسیرهای علم گرایانه از آیات آفرینش انسان؛ نقد برداشت های تفسیری عبدالعلی بازرگان، حسن یوسفی اشکوری و عبدالصبور شاهین

تفسیر صحیح قرآن تابع اصول، قواعد و روش ضابطه مندی است که به کارگیری و رعایت آن ها به کشف معنای مراد خداوند از آیات منتهی می گردد. برخی از دانشوران علم گرای مسلمان، با انگیزه های دینی و علمی، به تفسیر قرآن در آیات ناظر به خلقت پدیده های جهان و انسان دست زده اند. مقاله حاضر به بررسی و نقد برداشت های تفسیری سه تن از آنان به اسامی عبدالعلی بازرگان، حسن یوسفی اشکوری و عبدالصبور شاهین، از آیات آفرینش انسان می پردازد و از خلال این نقدها، اعتبار منطق و روش تفسیری آن ها را نیز آشکار می کند. این پژوهش در گردآوری اطلاعات، از شیوه کتابخانه ای و در تحلیل و داوری آرای تفسیری آن سه تن، از روش توصیفی تحلیلی انتقادی بهره برده است و با آشکار کردن خطاهای روشی و معرفتی برداشت های تفسیری آنان، به روش تفسیر صحیح آن آیات در ضمن نقدها نیز اشاره می کند. یافته های پژوهش حاکی از وجود اشتراک در برداشت های تفسیری و خطاهای مشابه در روش تفسیری آنان است. برداشت های تفسیری هر یک از آنان از آیات آفرینش انسان دارای خطاهای متعددی است. بسیاری از این برداشت ها دچار ضعف روش شناختی اند که لغت شناسی نامعتبر، غفلت از ارتباط آیات با یکدیگر و ضعف در جمع دلالی آیات بخشی از آن خطاهاست. خطای دیگرشان این است که برداشت های آنان غالبا مبتنی بر پیش داوری است و با مسلم انگاشتن فرضیه تطور انواع، معنای دلخواه خود را از آیات آفرینش انسان جسته و در استخراج دلالت های آن آیات به جای تکیه بر ضوابط تفسیری معتبر، پیش فرض های خود را بر آن ها تحمیل کرده اند.

کلیدواژه ها:

علم گرایان مسلمان ، تفسیر آیات آفرینش انسان ، خطاهای تفسیری ، عبدالعلی بازرگان ، حسن یوسفی اشکوری ، عبدالصبور شاهین