بررسی و بازشناسی مولفه های خودآموختگی در نقاشی های قهوه خانه ای قاجار

نقاشی قهوه خانه ای، جریان مستقل نقاشی مردمی ایران، جلوه ای از هنر خودآموخته و بازتاب دهنده هویت فرهنگی و مذهبی جامعه است. با وجود مطالعات متعدد درباره تاریخچه و مضامین این هنر، به مولفه های خودآموختگی در ساختار تصویری آن کمتر توجه شده است. این پژوهش با هدف بازشناسی و تحلیل نظام مند مولفه های خودآموختگی در نقاشی های قهوه خانه ای و درک عمیق تر از ویژگی های هنری و فرهنگی این جریان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و توسعه ای است. نمونه ها به صورت هدفمند از آثار چهار نقاش شاخص قهوه خانه ای انتخاب شدند تا تنوع مضامین مذهبی، حماسی و عامیانه در آن ها پوشش داده شود. روش تحقیق ترکیبی از تحلیل محتوا، مطالعه موردی و هرمنوتیک است. داده ها به صورت کیفی بررسی شدند و مولفه های خودآموختگی استخراج و شامل گریز از واقعیت، چندروایتی، استفاده از رنگ های تند با درجه خلوص بالا، زاویه دید متغیر و عدم تناسبات کلاسیک شدند و در جدول سازمان دهی گردید. تحلیل آثار نشان داد نقاشان قهوه خانه ای با تکیه بر تجربه زیسته و خلاقیت فردی، از قواعد کلاسیک پرسپکتیو و تناسبات فاصله گرفته و به جای آن از پرسپکتیو مقامی و رویکردهای بیانی بهره برده اند. حضور هم زمان چند روایت، تغییر زاویه دید، استفاده نمادین و اغراق آمیز از رنگ و نور و نیز عدم رعایت تناسبات طبیعی در اندام و فضا، بیانگر گریز از واقعیت و گرایش به استفاده از رنگ های تند با درجه خلوص بالا است.

کلیدواژه ها:

هنر خودآموخته ، مولفه های خودآموختگی ، نقاشی قهوه خانه ، نقاشی قاجار