تحلیل اثرات ترکیبی آلاینده های صنعتی و گردوغبار بر شاخص های سلامت ساکنین شهرهای حاشیه مناطق صنعتی یک مطالعه مروری نظام مند

مواجهه همزمان با آلاینده های صنعتی و گردوغبار در ساکنین شهرهای حاشیه مناطق صنعتی به دلیل ماهیت ترکیبی و هم افزای این آلاینده ها یکی از چالش های پیچیده سلامت محیط زیست محسوب می شود. با وجود مطالعات متعدد در زمینه مواجهه شغلی، اثرات این آلودگی بر جمعیت عمومی حاشیه نشین به ویژه در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است. شکاف دانشی در زمینه اثرات ترکیبی و بلندمدت این آلاینده ها بر شاخص های سلامت جسمی و روانی، ضرورت انجام یک مطالعه مروری نظام مند را آشکار می سازد. هدف این پژوهش تحلیل اثرات ترکیبی آلاینده های صنعتی و گردوغبار بر شاخص های سلامت ساکنین شهرهای حاشیه مناطق صنعتی به روش مروری نظام مند بود. این مطالعه با پیروی از پروتکل PRISMA نسخه ۲۰۲۰ و جستجو در پایگاه های Web of Science، PubMed، Scopus، SID، ScienceDirect و Magiran طی بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ انجام شد. پس از غربالگری ۳۰ مقاله واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب و با استفاده از تحلیل مضمون جهت دار سنتز شدند. یافته ها نشان داد که مواجهه با آلاینده های صنعتی و گردوغبار با افزایش خطر بستری تنفسی (۱۳ تا ۳۰ درصد)، افزایش ۵/۱ درصدی خطر مرگ به ازای هر ۱۰ میکروگرم بر مترمکعب افزایش PM۲.۵ و افزایش خطر بستری به دلیل اختلالات سایکوتیک (نسبت خطر ۲۷/۱ برای NO۲) همراه است، همچنین مناطق صنعتی دارای سطح آلودگی فلزات سنگین زیاد تا شدید بوده و مدل های پیشرفته (WS) و ماهیت چند منبعی و هم افزای آلاینده ها را تایید کردند. از مجموع ۳۰ مقاله، تنها ۹ مقاله مربوط به مطالعات داخلی ایران بود و استان های صنعتی کلیدی نظیر خوزستان فاقد داده های کافی بودند. نتیجه گیری می شود که ساکنین حاشیه مناطق صنعتی در معرض بار مضاعفی از آلاینده ها هستند و اثرات ترکیبی آن ها پیامدهای جدی بر سلامت تنفسی، قلبی-عروقی و روانی دارد. فقدان داده های کافی در سطح ملی، به ویژه در زمینه اثرات ترکیبی و طولی یک خلا علمی هشداردهنده است که نیازمند توجه فوری سیاست گذاران است. طراحی مطالعات کوهورت با مدل های تحلیل ترکیبی، پوشش جغرافیایی استان های فاقد داده و بازنگری در ضوابط فاصله استقرار شهرک های صنعتی از مناطق مسکونی به عنوان اولویت های پژوهشی و اجرایی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

آلاینده های صنعتی ، گردوغبار ، اثرات ترکیبی ، شاخص های سلامت ، مرور نظام مند