مروری بر کاربرد روش های ارزیابی ریسک مبتنی بر «مواجهه پوستی» در صنایع تولید محصولات آرایشی و بهداشتی

محصولات آرایشی و بهداشتی عمدتا از طریق پوست با بدن انسان تماس پیدا می کنند و ارزیابی ریسک مبتنی بر مواجهه پوستی نقشی محوری در تضمین ایمنی این فرآورده ها ایفا می کند. روش های سنتی ارزیابی ریسک پوستی بر شاخص هایی نظیر حاشیه ایمنی (MoS)، حاشیه مواجهه (MOE) استوار بوده اند اما تحولات اخیر در دانش سم شناسی و نیاز به جایگزینی آزمایشات حیوانی موجب ظهور رویکردهای نسل بعد (NGRA) شامل روش های in chemico، in silico و in vitro شده است. هدف پژوهش حاضر مروری بر کاربرد روش های ارزیابی ریسک مبتنی بر مواجهه پوستی در صنایع تولید محصولات آرایشی و بهداشتی می باشد. این پژوهش با پیروی از پروتکل مرور نظام مند PRISMA نسخه ۲۰۲۰ و جستجو در پایگاه های داده Web of Science، Scopus، PubMed و ScienceDirect در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶ انجام شد. پس از غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل مقالات، ۳۴ مقاله مرتبط برای تحلیل نهایی انتخاب و با استفاده از روش تحلیل مضمون جهت دار مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که شاخص های MoS و HQ با ناهمگونی قابل توجهی در میان دسته های مختلف محصولات همراه هستند؛ به طوری که برای فلزات سنگین در محصولات صورت MoS کمتر از ۱ و برای فتالات ها در رژلب MoS بیش از ۱۴۰۰۰ گزارش شده است. مدل های سه بعدی پوست بازساخت یافته انسانی (D-HSE) همبستگی معنی داری با مدل های in vivo حیوانی (۰.۳۷=p) داشته و رویکردهای مبتنی بر شبکه های عصبی مصنوعی توانسته اند حساسیت زایی پوستی ترکیبات با ساختار ناشناخته را با دقت قابل قبول پیش بینی کنند. همچنین نگرانی های جدی در مورد مواجهه تجمعی و مخلوط ترکیبات در گروه های حساس مانند نوزادان و زنان باردار وجود دارد. نتیجه گیری می شود که حوزه ارزیابی ریسک پوستی در حال گذار از رویکردهای سنتی به سمت روش های نسل بعد است اما استانداردسازی روش های برآورد جذب پوستی و توسعه داده های مواجهه واقعی همچنان از چالش های اصلی محسوب می شوند. همچنین توصیه می گردد نهادهای نظارتی از جمله سازمان غذا و داروی ایران چارچوب های خود را برای پذیرش نتایج روش های NAMS به روزرسانی نمایند. در نهایت انجام مطالعات مواجهه واقعی در جمعیت ایرانی و ارزیابی ریسک اختصاصی برای گروه های حساس به عنوان اولویت های پژوهشی آتی پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی ریسک ، مواجهه پوستی ، محصولات آرایشی و بهداشتی ، روش های ، جایگزین ارزیابی ریسک ، نسل بعد