راهکارها و چالشهای مدیریتی مراتع، مطالعه موردی، حاشیه دریاچه ارومیه، شهرستان شبستر

آلودگی فلزات سنگین یکی از مهمترین چالشهای زیست محیطی در اکوسیستم های شکننده به ویژه نواحی حاشیه ای دریاچه ها و مراتع پیرامونی آنها به شمار می رود. این آلاینده ها به دلیل پایداری، بالا سمیت و قابلیت تجمع زیستی می توانند عملکرد اکولوژیکی خاک پوشش گیاهی را مختل کرده و سلامت انسان و دام را به طور جدی تهدید کنند. دریاچه ارومیه و مراتع اطراف آن به ویژه در محدوده شهرستان شبستر طی دهه های اخیر تحت تاثیر فشارهای انسانی نظیر توسعه کشاورزی، تغییر کاربری اراضی، فعالیت های صنعتی و کاهش تراز آب دریاچه با افزایش خطر آلودگی فلزات سنگین مواجه شده اند. هدف پژوهش حاضر تحلیل توزیع فضایی فلزات سنگین شامل ارسنیک، کادمیم، سرب، مس، نیکل و وانادیوم در خاک مراتع حاشیه ای دریاچه ارومیه با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش های درون یابی فضایی است. بدین منظور داده های حاصل از نمونه برداری خاک به کار گرفته شد و با استفاده از روش وزن دهی معکوس فاصله (IDW)، نقشه های پهنه بندی آلودگی فلزات سنگین در محیط ArcGIS تهیه گردید. نتایج نشان داد که توزیع فلزات سنگین در منطقه مورد مطالعه ناهمگن بوده و برخی فلزات نظیر مس و سرب در بخش هایی از منطقه دارای غلظت متوسط تا بالا هستند، در حالی که آلودگی کادمیم، ارسنیک و وانادیوم در اغلب نواحی در سطح پایین تری قرار دارد. این الگوها بیانگر تاثیر همزمان عوامل طبیعی، کاربری اراضی و فعالیت های انسانی بر تمرکز آلاینده ها می باشند. بر اساس یافته ها، شناسایی پهنه های بحرانی آلودگی امکان اولویت بندی اقدامات مدیریتی را فراهم می سازد. در این راستا به کارگیری راهکارهایی نظیر مدیریت پایدار مراتع، استفاده از گیاهان مقاوم به فلزات سنگین، بیوفیلتراسیون، تقویت پوشش گیاهی طبیعی و کاربرد کودهای آلی پیشنهاد می شود. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان مبنایی علمی برای تصمیم گیری های مدیریتی در جهت کاهش آلودگی خاک، حفاظت از مراتع و ارتقای پایداری اکولوژیکی نواحی حاشیه ای دریاچه ارومیه مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فلزات سنگین ، توزیع فضایی ، آلودگی ، روش درونیابی IDW ، مدیریت پایدار مراتع ، بیوفیلتراسیون