تحلیل شبکه مشارکت اجتماعی کشاورزان محلی منطقه آهودشت در مدیریت آبیاری

مدیریت منابع آب در شرایط کم آبی مستلزم توجه همزمان به ابعاد فنی و ساختارهای اجتماعی بهره برداران است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختار شبکه مشارکت اجتماعی کشاورزان و نقش آن در کارایی مدیریت آبیاری و کاهش تعارضات آبی، در دهستان آهودشت استان خوزستان انجام شد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و جامعه آماری شامل کشاورزان پنج روستای تحت پوشش نهر طریفی بود. داده ها با استفاده از پرسشنامه های شبکه ای گردآوری و با نرم افزارهای UCINET و NetDraw تحلیل شدند. شاخص های ساختاری شبکه شامل تراکم دوسویگی، میانگین فاصله ژئودزیک و شاخص های مرکزیت در پیوند مشارکت محاسبه گردید. نتایج بررسی ویژگی های فردی نشان داد که اکثریت کشاورزان در محدوده سنی میانسالی قرار داشته و سطح تحصیلات غالب آنها پایین است. تحلیل شاخص های کلان شبکه حاکی از ناهمگونی ساختاری معنادار میان روستاها بود. روستای شبلی مزرعه (با بالاترین تراکم مشارکت دوسویگی قوی و کمترین میانگین فاصله ژئودزیک) از شبکه ای منسجم، متقابل و کارآمد برخوردار است، در حالی که سایر روستاها به ویژه مزرعه ۲، تراکم پایین دوسویگی ضعیف و فواصل ژئودزیک بالاتری را نشان دادند. در سطح خرد، تحلیل شاخص های مرکزیت درجه و بینابینی نشان داد که توزیع قدرت و نفوذ در شبکه نامتوازن بوده و تعداد محدودی از کنشگران نقش کلیدی در جریان اطلاعات، اعتماد و هماهنگی ایفا می کنند. این کنشگران به دلیل موقعیت مرکزی و واسطه گرانه، خود ظرفیت بالایی در تسهیل یا تضعیف مدیریت مشارکتی آب دارند. به طور کلی یافته ها نشان می دهد که انسجام ساختاری شبکه اجتماعی به ویژه پیوندهای متقابل مشارکتی نقش تعیین کننده ای در کاهش تعارضات آبی و ارتقای حکمرانی محلی آب دارد. بر این اساس تقویت سرمایه اجتماعی، اعتمادسازی محلی و مدیریت راهبردی نقش کنشگران کلیدی به عنوان محورهای اصلی سیاست گذاری مدیریت آب در منطقه پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل شبکه اجتماعی ، مدیریت مشارکتی آب ، شاخص های کلان و خرد ، دهستان آهودشت