پهنه بندی خطر وقوع زمین لغزش با استفاده از مدل تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) در محیط GIS (مطالعه موردی شهرستان نیشابور)

شهرستان نیشابور به دلیل شرایط خاص توپوگرافی و قرارگیری در دامنه های رشته کوه بینالود همواره با مخاطرات طبیعی است. یکی از مهم ترین این خطرها زمین لغزش است که می تواند خسارت های جبران ناپذیری به روستاها، جاده ها و زیرساخت های منطقه وارد کند. شناسایی مناطقی که پتانسیل بالایی برای وقوع این پدیده دارند برای مدیریت بحران و برنامه ریزی های شهری و روستایی بسیار ضروری است تا از بروز حوادث احتمالی پیشگیری شود. هدف اصلی این پژوهش شناسایی و پهنه بندی مناطق حساس به زمین لغزش در سطح شهرستان نیشابور است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و لایه های اطلاعاتی موثر بر وقوع زمین لغزش در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) مورد تحلیل قرار گرفت. ابتدا لایه های اطلاعاتی موثر مانند شیب، جهت شیب، میزان انحنا، زمین شناسی، فاصله از گسل، جاده، رودها، و نیز لایه های اطلاعاتی مربوط به پوشش گیاهی و بارش، تهیه و استانداردسازی شدند. سپس با ترکیب این لایه ها و وزن دهی به هر کدام نقشه نهایی پهنه بندی در پنج طبقه از خیلی کم تا خیلی زیاد تهیه گردید. نتایج حاصل از تحلیل نقشه ها نشان داد که نواحی شمالی شهرستان نیشابور به دلیل کوهستانی بودن و شیب زیاد بیشترین خطر زمین لغزش را دارند؛ در مقابل نواحی جنوب مرکزی و تا حدودی نواحی مرکزی که دارای اراضی مسطح تری هستند کمترین خطر را به خود اختصاص داده اند. در پایان با انطباق لایه پراکنش زمین لغزش های گذشته بر روی نواحی پرخطر در نقشه نهایی، صحت نقشه مذکور مشخص شد. یافته ها نشان داد که ۵۴.۸ درصد از کل اراضی شهرستان از نظر خطر زمین لغزش در وضعیت خیلی کم و کم قرار دارند. همچنین ۲۵.۳۲ درصد از اراضی در وضعیت متوسط و ۱۳.۳۹ درصد در وضعیت زیاد قرار گرفته اند. در نهایت ۶.۴۶ درصد از مساحت شهرستان که بحرانی ترین مناطق محسوب می شوند در طبقه خطر خیلی زیاد واقع شده اند که نیازمند توجه ویژه مسئولان و برنامه ریزان است.

کلیدواژه ها:

زمین لغزش ، پهنه بندی ، GIS ، شهرستان نیشابور