بررسی برخی اعلام غزلیات شمس

کلیات شمس در کنار لطافت و ظرافت های شعری، خیال انگیزی های ناب، اوزان پر دامنه و تصویرسازی های منحصر به فرد، دایره المعارفی از اطلاعات ناب در زمینه های گوناگون است. روایات دینی، اطلاعات تاریخی و لوازم فرهنگی ایرانی اسلامی در شعر مولوی جلوه ای پررنگ دارد. یکی از نمودهای این بهره گیری در تصویرهای اعلام فرهنگی تاریخی است که بیانگر تطبیق و تطابق آنها با کتب تراجم احوال و همخوانی های جزئی تصویر ابیات با این منابع است. مولانا بارها از اعلامی بهره برده است که به لحاظ فرهنگی جالب توجه و گاه کمتر شناخته شده اند و این موضوع بیانگر احاطه او به منابعی است که اعلام تاریخی و فرهنگی بازتاب دارد. ظرافت خاص او در بهره گیری از این اعلام شایسته توجه است. برخی از این اعلام کمترشناخته شده محل توجه و اختلاف نظر پژوهشگران بوده است. پژوهش های پیرامتنی گاه جنبه-های کمتر شناخته شده این اعلام را عیان می سازد؛ علی الخصوص که مولانا گاه در این ابیات نشانه هایی از روایات خاص از این اعلام را مندرج می کند که کلید نزدیک شدن و کشف شخص مورد نظر و گاه روشن شدن جوانب تاریک آن شخص می گردد؛ یعنی گاه نشانه هایی در ابیات مندرج است که راهبر به روایاتی تاریخی است که هم باعث آشکارگی جنبه های شخصیتی-هویتی اعلام می گردد و هم با رجوع به روایت فضای بیت روشن تر می گردد. از نمونه هایی که در این پژوهش به آنها پرداخته شده است یکی «علیانه» از متماجنین، دیگری «هشام بن مغیره» از سران مشرک قریش، همین طور «بنی کنانه» از قبایل عرب و ماجراهای تاریخی مربوط به آن و همچنین «وائل»، «خواجه نساج بخاری» و «ابوالمعالی جوینی» است که هم از اعلام پر چالش در پژوهش های مولاناشناسی و هم یاری رسان در درک معنای ابیات است. روش پژوهش در این وجیزه نیز کتابخانه ای است.

کلیدواژه ها:

غزلیات شمس ، اعلام ، روایات تاریخی ، روایات فرهنگی