تاثیر هوش مصنوعی بر تحولات و مفاهیم حقوق عمومی

ظهور و گسترش فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، به ویژه الگوریتم های تصمیم یار و خودکار، دگرگونی های عمیقی در ساختارها، فرآیندها و مفاهیم بنیادین حقوق عمومی ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف تحلیل تاثیر این فناوری ها بر نظام حقوق عمومی ایران، به بازاندیشی در مفاهیم محوری همچون مشروعیت، مسئولیت، عدالت اداری، تفکیک قوا و شفافیت در پرتو تحولات عصر داده محور می پردازد. پرسش اساسی آن است که هوش مصنوعی چگونه این مفاهیم را در ساختار حکمرانی ایران دچار تغییر ساخته و چه راهکارهای تقنینی و نهادی برای انطباق حقوق عمومی با این تحولات ضروری است. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و مطالعه تطبیقی اسناد بین المللی، به ویژه قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که به کارگیری الگوریتم ها در تصمیم گیری های اداری، ضمن افزایش کارایی، چالش های جدی از قبیل کاهش شفافیت، بروز سوگیری های سیستماتیک، مخدوش شدن زنجیره مسئولیت و تضعیف نظارت قضایی را به همراه داشته است. در نظام حقوقی ایران، خلا تقنینی مشخص و فقدان نهادهای تخصصی نظارتی در این حوزه، مشروعیت تصمیمات آینده دولت را با خطر مواجه ساخته است. نتیجه آنکه استقرار حکمرانی هوشمند بدون چارچوب های اخلاقی و حقوقی متناسب، می تواند به کاهش اعتماد عمومی و بی عدالتی ساختاری منجر شود. از این رو، بازتعریف مفاهیم مشروعیت و مسئولیت با تاکید بر شفافیت محاسباتی، ایجاد نهادهای مستقل نظارت بر الگوریتم های دولتی و تدوین قوانین ریسک محور، از الزامات اساسی برای انطباق حقوق عمومی ایران با عصر هوش مصنوعی به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حقوق عمومی ، مسئولیت دولت ، ایران