بررسی پتروژنز و تحولات تکتونوماگمایی مجموعه افیولیتی سبزوار با استفاده از ژئوشیمی سنگ کل، سن سنجی U-Pb و ترکیب عنصرهای کمیاب زیرکن در گدازه های بالشی و دایک های ورقه ای منطقه سلطان آباد

در این پژوهش، گدازه های بالشی و دایک های ورقه ای منطقه سلطان آباد در بخش خاوری مجموعه افیولیتی سبزوار با به کارگیری داده های زمین شیمیایی سنگ کل، زمین زمان سنجی U–Pb زیرکن و بررسی عنصرهای کمیاب زیرکن بررسی شدند تا سرشت ماگمایی و چارچوب تکتونوماگمایی پیدایش آنها روشن شود. داده های زمین شیمیایی نشان می دهند سنگ های بررسی شده این منطقه دربردارنده سه سری ماگمایی متمایز یعنی آلکالن، کالک آلکالن و توله ایتی هستند. بازالت های آلکالن با غنی شدگی در عنصرهای ناسازگار و نسبت های بالای عنصرهای خاکی نادر سبک، ویژگی هایی همانند بازالت های درون صفحه ای نشان می دهند؛ اما نمونه های کالک آلکالن و توله ایتی با تهی شدگی از برخی عنصرهای با شدت میدان بالا و الگوهای عنصرهای خاکی نادر کمابیش تخت، با ماگماهای مرتبط با محیط های فرورانشی همانندی دارند. زمین زمان سنجی زیرکن ها بازه زمانی نزدیک به ۱۱۳ تا ۹۰ میلیون سال پیش را برای تبلور این واحدهای ماگمایی نشان می دهد که نشان دهنده تداوم فعالیت ماگمایی در کرتاسه میانی تا پسین است. ترکیب عنصرهای کمیاب زیرکن ها نیز خاستگاه ماگمایی بلورها را روشن می کند و تفاوت در سرشت ماگمای اولیه در میان گروه های سنگی گوناگون را آشکارا نشان می دهد. تفسیر یکپارچه داده های زمین شیمی و زمین زمان سنجی گویای آن است که گدازه های توله ایتی و دایک های ورقه ای چه بسا در پوسته اقیانوسی وابسته به سامانه پیش کمان یک کمان آتشفشانی پدید آمده اند؛ اما بازالت های آلکالن چه بسا نمایانگر فعالیت ماگمایی درون صفحه ای در پهنه ای اقیانوسی هستند که بعدها در پی فرایندهای همگرایی و بسته شدن نئوتتیس به مجموعه افیولیتی افزوده شده اند. این یافته ها دیدگاه تازه ای درباره پیچیدگی ماگماتیسم و تکامل زمین ساختی افیولیت سبزوار در چارچوب ژئودینامیکی نئوتتیس ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

گدازه بالشی ، دایک ورقه ای ، افیولیت ، زیرکن ، سبزوار