شیمی تورمالین و بررسی شرایط پیدایش آن در توده آذرین درونی شمال مجموعه افیولیتی نایین، شمال خاوری استان اصفهان

توده گرانیتوییدی شمال مجموعه افیولیتی نایین دربردارنده واحدهای سنگی گرانودیوریت، تونالیت، دیوریت و مونزدیوریت با سن الیگومیوسن در بخش مرکزی پهنه ساختاری ارومیه- دختر جای دارد و در سنگ‎های آتشفشانی و سنگ های آذرآواری (ائوسن) منطقه تزریق شده است. این سنگ های آتشفشانی تحت تاثیر فعالیت های پایانی توده آذرین درونی دچار دگرسانی گرمابی شده اند و با مجموعه برشی سیلیسی و آرژیلیتی جانشین شده اند. توده های گرانیتوییدی بررسی شده سرشت کالک آلکالن و متاآلومین دارند و از نوع گرانیتوییدهای نوع I به شمار می روند. کوارتز، آلکالی فلدسپار، پلاژیوکلاز، آمفیبول از کانی های اصلی و تورمالین، اسفن، زیرکن و اپیدوت از کانی های فرعی این توده گرانیتوییدی هستند. تورمالین های توده گرانیتوییدی بررسی شده خاستگاه گرمابی با ترکیب شیمیایی شورلیت- درواویت دارند و از گروه آلکالی ها هستند. ترکیب شیمیایی تورمالین ها نشان دهنده تبادلات کاتیونی Fe و Mg در مقدارهای ثابت Ca و Al است. در نمودارهای سه تایی Ca-Fe-Mg، خاستگاه پیدایش این تورمالین ها در گستره سنگ های متاپلیتی و متاپسامیت های فقیر از کلسیم و سنگ های کوارتز- تورمالین فقیر از کلسیم جای می گیرد. فرایند جانشینی در ساختار تورمالین های توده گرانیتوییدی بررسی شده بیشتر با بردارهای جایگزینی مانند Ca (Fe, Mg) (Na, Al)-۱ و Ca۰.۵□۰.۵ Na-۱ همخوانی دارد. با توجه به نسبت FeO/FeO+MgO در تورمالین گرانیتوییدهای شمال نایین (میانگین: ۶۹/۰) تورمالین های یادشده هنگام آمیختگی سیال ماگمایی و گرمابی (تاثیر همزمان دو فرایند ماگمایی و گرمابی و دخالت آب های جوی در مرحله واپسین پیدایش آنها) پدید آمده اند. محل پیدایش آنها بین محیط نزدیک به توده گرانیتی تا حد واسط و محیط دور از توده آذرین درونی بوده است و خاستگاه آنها را می توان گذری از یک سیستم ماگمایی به یک محیط گرمابی دانست.

کلیدواژه ها:

زمین شیمی ، تورمالین ، گرانیتویید ، افیولیت ، پهنه ماگمایی ارومیه- دختر