ارزیابی اقتصادی و زیست محیطی مدلهای بازیافت و مدیریت پسماند شهری با تاکید بر بهینه سازی عملکرد شهرداری ها (مطالعه موردی شهر تهران)

مدیریت پسماند شهری یکی از چالش های اساسی کلان شهرهاست که تاثیر مستقیم بر سلامت، انسان، محیط زیست و اقتصاد شهری دارد. علی رغم تاکیدات بین المللی بر مدیریت پایدار منابع و حفاظت از محیط زیست، سیستم های مدیریت پسماند شهری در بسیاری از مناطق از جمله تهران با ناکارآمدی اقتصادی و زیست محیطی مواجه هستند. مسئله اصلی ناشی از عدم هماهنگی مدل های اجرایی شهرداری با الزامات اقتصادی و استانداردهای محیط زیستی است که موجب شکاف های عملکردی، هدر رفت منابع و اثرات منفی زیست محیطی می شود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اقتصادی و زیست محیطی مدل های مدیریت پسماند و بهینه سازی عملکرد شهرداری تهران در سال های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ انجام شد. اهداف شامل تحلیل هزینه ها و منافع اقتصادی مدل های جمع آوری، بازیافت و دفن، بررسی اثرات زیست محیطی، سنجش کارایی مناطق مختلف شهرداری، شناسایی عوامل موثر بر بهینه سازی و ارائه مدل ترکیبی اقتصادی زیست محیطی بود. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و کاربردی با رویکرد ترکیبی کمی-کیفی بود. داده ها شامل گزارش های آماری و مالی شهرداری، شاخص های زیست محیطی و اطلاعات کیفی حاصل از مصاحبه با ۳۰ کارشناس حوزه پسماند و محیط زیست بودند. تحلیل اقتصادی با مدل هزینه-فایده و تحلیل کارایی با DEA انجام شد و ارزیابی زیست محیطی با استفاده از روش چرخه عمر (LCA) صورت گرفت. یافته ها نشان داد که مدل های سنتی دفن پسماند نه تنها اقتصادی نیستند بلکه اثرات زیست محیطی بالایی دارند. در مقابل بازیافت مکانیکی، تولید کمپوست و بازیافت انرژی بیشترین بهره وری اقتصادی و کمترین اثرات محیطی را دارا بودند. تنها ۶ منطقه از ۲۲ منطقه شهرداری تهران کارایی بالایی داشتند و عوامل کلیدی بهینه سازی شامل فناوری و تجهیزات هوشمند، مشارکت شهروندان، سرمایه گذاری بخش خصوصی و سیاست های انگیزشی بود. نتایج پژوهش ضرورت توسعه مدل های تلفیقی مدیریت پسماند با تفکیک در مبدا، بازیافت مکانیکی و انرژی، تولید کمپوست و دفن حداقلی را نشان می دهد که می تواند تا ۴۰٪ هزینه های دفن و ۳۰٪ انتشار گازهای گلخانه ای را کاهش دهد. این مطالعه الگوی عملی برای بهینه سازی عملکرد شهرداری ها و حرکت به سوی مدیریت پسماند پایدار ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مدیریت پسماند شهری ، بازیافت و بهینه سازی ، ارزیابی اقتصادی ، ارزیابی زیست محیطی ، شهرداری تهران